top of page

Đứa trẻ biết xin lỗi

Cái dây bật đèn nhà vệ sinh bị đứt. Hôm qua vào tắm cho con, mình lẩm bẩm:

- “Ai chà, không hiểu bố làm gì mà cái này đứt luôn rồi.”

- “Ơ không không, là con mà. Con xin lỗi vì con đã làm đứt nó. Không phải bố làm đâu mẹ.”


- “À con làm hả? Nó cao như vậy sao con với tới mà làm đứt được?”

- “Con muốn tự bật đèn nên con bảo bố bế con lên, nhưng con giật mạnh quá thế là nó đứt. Con xin lỗi.”


- “Không sao, chỉ là cái dây đèn thôi mà. Hỏng thì sửa là được con ạ.”


Cách đây 2 năm mình đã viết về việc đứa trẻ biết nói lời xin lỗi không quan trọng bằng việc trẻ thật sự ý thức được việc làm sai của mình. Lời xin lỗi được nói ra khi không có sự thay đổi trong nhận thức là lời xin lỗi vô giá trị. Đó là lý do vì sao bố mẹ không nên ép con xin lỗi như một thủ tục cần làm để thể hiện lễ nghĩa vì nó thậm chí còn mang đến những tác dụng ngược. Chi tiết các bạn có thể đọc trong các bài sau: Tại sao không nên ép trẻ xin lỗi & Loại bỏ hình phạt ra khỏi gia đình.


Đứa trẻ biết xin lỗi

Từ lâu gia đình mình đã không còn bất cứ hình phạt nào nữa. Cha mẹ và con cái, vợ và chồng luôn ở “cùng một phe”. Khi có chuyện không như ý xảy ra, chúng mình cùng giúp nhau giải quyết thay vì truy tìm xem nó là lỗi của ai, ai cần phải chịu trách nhiệm, ai đáng bị trách móc, dạy dỗ.


Khi mình làm Truyện Cổ Tích Tử Tế, có bạn (làm giáo dục mầm non thì phải) đã để lại comment như thế này: “Truyện cổ tích mà không có người xấu thì sao thể hiện được hành trình đi lên của nhân vật?” Điều đó làm mình liên tưởng đến việc rất nhiều cha mẹ vẫn cho rằng nếu không làm rõ trắng đen, không trừng phạt rõ ràng sẽ không thể dạy con có một nhân cách tốt. Thậm chí nhiều trường mầm non vẫn có chương trình học như thế này.


Mình đã từng sống ở cả hai thế giới: nơi làm sai phải chịu sự trừng phạt, bêu riếu và nơi làm sai sẽ được giúp đỡ để làm lại cho đúng. Mục đích chúng ta xây dựng cộng đồng, xã hội để làm gì? Để triệt tiêu mọi cá thể không đủ tốt hay để giúp những cá thể đó bắt kịp với cả cộng đồng, cùng trở nên tốt hơn?


Gia đình chính là cộng đồng đầu tiên của mỗi đứa trẻ. Ở cộng đồng đó con cần cảm thấy được bao dung, yêu thương, lắng nghe và giúp đỡ. Đó là nền tảng đầu tiên để con tiếp tục làm điều đó với người khác, tạo nên những vòng tròn cộng đồng lớn hơn có cùng hệ giá trị sau này. Cuộc sống thật ra đã đủ khó khăn rồi. Hành trình đi lên của mỗi người vẫn thể hiện vô cùng sắc nét mà chẳng cần có kẻ xấu nào đến phá hoại. Đó là hành trình nơi hôm nay họ tốt hơn chính họ ngày hôm qua. Đó cũng chính là châm ngôn khi mình xây dựng An Nhiên Làm Cha Mẹ cùng các cộng sự.


Quay lại việc con biết nói lời xin lỗi thật lòng, dưới đây là những điều mình đã làm trong suốt 4 năm qua.

1. Tuyệt đối không ép con xin lỗi khi con chưa hiểu tại sao hoặc tình nguyện làm điều đó. Thay vào đó, mình thay con xin lỗi bạn, nói rõ lý do mình làm điều đó.

Ví dụ:

- “Cô xin lỗi về việc cháu đã hoảng sợ khi bị bạn Emma giật lại cái xẻng. Cái xẻng là của bạn ấy nhưng bạn ấy vẫn nên lấy lại bằng cách lịch sự hơn. Cô sẽ nói chuyện với bạn ấy khi về tới nhà nhé.”


2. Luôn gợi lại câu chuyện trong một hoàn cảnh thích hợp, cùng con phân tích nó và chuẩn bị cách cư xử phù hợp hơn cho những tình huống tương tự trong tương lai.

Ví dụ:

- “Hôm nay con đã giật lại cái xẻng từ tay S. S đã khóc nhỉ.”

- “Nó là của con, con chỉ lấy lại.”

- “Ừ, nó là của con. Nhưng con giật như thế bạn S bị giật mình nên khóc đấy. Con nghĩ lần sau con có cách nào khác để lấy lại mà không khiến bạn giật mình không?”

Có thể để con tự trả lời hoặc gợi ý cho con nếu con không biết.


3. Không trách móc, không nhắc đi nhắc lại một lỗi sai nào đó, dù là của con hay của thành viên khác trong gia đình. Luôn có suy nghĩ “mọi người đều muốn những điều tốt đẹp, tai nạn đó chỉ là không may thôi.”


4. Luôn xin lỗi con khi mình sai và giải thích rõ ràng lỗi sai đó. Luôn tách bạch lỗi sai của mình và hành vi chưa phù hợp của con. Không nguỵ biện, không đánh đồng vì con đã sai nên mình mới làm thế hay vì mình có lý do hợp lý nên hành vi của mình là hợp lý.

Ví dụ:

- “Mẹ xin lỗi vì lúc đó đã nóng giận với con. Lúc đó mẹ đang bận nhưng con không đợi được mà cứ giục mẹ nên mẹ đã nổi cáu. Nhưng điều đó không có nghĩa là mẹ đã đúng khi nổi cáu như vậy. Mẹ xin lỗi con.”

Hoặc:

- “Bố xin lỗi vì hôm nay bố đã đến đón con muộn. Bố bận quá nhưng vẫn là bố đã thất hứa với con, để con chờ. Bố xin lỗi.”


5. Giải thích cho con về ý nghĩa của lời xin lỗi khi con sẵn sàng lắng nghe. Dấu hiệu sẵn sàng là khi con hỏi “tại sao lại phải làm thế”. Dưới đây là cách giải thích mình thường dùng:


- “Lời xin lỗi thể hiện rằng mình đã nhận ra những điều mình làm gây ảnh hưởng không tốt cho người khác. Ví dụ mình làm người khác bị đau, buồn, hoảng sợ. Dù mình không cố ý nhưng mình cũng đã khiến người khác cảm thấy như vậy. Lời xin lỗi chân thành sẽ khiến họ cảm thấy đỡ hơn, cũng khiến mình cảm thấy tốt hơn. Lời xin lỗi còn thể hiện mình mong được tiếp tục kết nối (làm bạn) với người đó sau những điều không may đã xảy ra.”


Bằng việc dạy con ý nghĩa thật sự của lời xin lỗi, mình nhận ra con mình đã luôn thật lòng khi xin lỗi người khác (mà không phải chỉ nói theo thói quen). Con cũng có một tiêu chuẩn của riêng mình và muốn các bạn tuân thủ.

Ví dụ trong một câu chuyện mình đã viết gần đây:

- “N đá bóng vào con thì N đã xin lỗi con chưa?”

- “Rồi mẹ. N biết nói thì phải biết xin lỗi chứ. N có phải là em bé đâu mà không nói được?”


Cách giáo dục của mình là như thế. Cách mình tư duy trong hôn nhân hay làm truyện thiếu nhi cũng như thế. Mình không trừng phạt, không hù doạ, không yêu cầu người khác làm theo ý mình hay theo một tiêu chuẩn nào đó. Mình gieo những hạt giống tự giác bằng sự tôn trọng và tin tưởng mình dành cho họ.


“Tất cả mọi người đều là những hạt giống có thể nở hoa nếu họ được đặt vào đúng môi trường phù hợp.”


Comments


bottom of page