top of page

Bàn về giáo dục sớm

Trước tiên, mình muốn làm rõ định nghĩa về giáo dục sớm. Giáo dục sớm không chỉ xoay quanh việc phát triển trí thông minh, kỹ năng đọc viết, ngôn ngữ, vv… Bất kể điều gì chúng ta dạy trẻ trong những năm đầu đời đều được tính là giáo dục sớm, ví dụ: tính kỷ luật, phép lịch sự, thói quen ăn uống, giao tiếp và xây dựng mối quan hệ với mọi người, vv…



Mình không tẩy chay giáo dục sớm, ngược lại, mình khuyến khích việc cha mẹ dành thời gian đồng hành cùng con kể từ những năm đầu đời. Tuy nhiên, mình không ủng hộ việc đặt ra những yêu cầu quá sức với độ tuổi của trẻ và can thiệp thô bạo vào quá trình phát triển tự nhiên, chỉ để chạy theo một thành tích hay kỳ vọng hão huyền nào đó. Chính xác hơn, cái chúng ta đang muốn nói đến là “giáo dục đầu đời” chứ không phải là “giáo dục sớm”.


Mình không biết người Nhật, người Đức, người Bắc Âu họ dạy con kiểu gì để nuôi dưỡng nên những thần đồng. Mình chỉ biết rằng tiềm năng vô tận của mỗi đứa trẻ như lòng đỏ nằm trong vỏ trứng gà. Nếu khai mở bằng ngoại lực khi nó chưa sẵn sàng, lòng đỏ không thể lớn thành gà con, chỉ có món trứng ốp la nằm trên chảo mà thôi.


Chúng ta nghĩ rằng mình đang khai mở trí tuệ cho con bằng cách cho con học đủ các loại app, mua vô số đồ chơi giáo dục, theo đủ các giáo trình phát triển trí thông minh, đặt ra những mục tiêu như 5 tuổi phải biết đọc, 3 tuổi phải bắt đầu học piano. Nhưng thực tế là chúng ta đang hướng con đi theo một lộ trình có sẵn mà chúng ta cho là tốt, kể từ khi trẻ còn chưa có cơ hội bộc lộ chính mình.


Tại sao có rất nhiều người lớn không có ước mơ? Tại sao có rất nhiều người có công việc ổn định, thu nhập mơ ước nhưng họ vẫn không hạnh phúc? Bởi họ chưa bao giờ được cho cơ hội tự khám phá bản thân. Điều gì khiến họ hứng thú? Họ muốn trở thành ai ngoài định danh mà cha mẹ họ cho rằng như thế là tốt?


Để trẻ phát triển tự nhiên không bao giờ đồng nghĩa với bỏ bê con hay cha mẹ lười biếng. Để trẻ có cơ hội phát triển tự nhiên là khi cha mẹ phải tỉnh táo lùi lại để trẻ có cơ hội tự khám phá bản thân, khám phá thế giới xung quanh. Trong hành trình đó, cha mẹ không bao giờ ngừng quan sát để tạo điều kiện phù hợp và hỗ trợ khi trẻ cần.


Ví dụ, bạn không thể dạy trẻ biết sẻ chia bằng cách liên tục nói ra rả vào tai trẻ rằng chia sẻ là tốt, ích kỷ là xấu. Trẻ chỉ nhận ra lợi ích của việc chia sẻ khi trẻ đủ khả năng nhận thức để quan tâm đến cảm xúc của những người xung quanh. Ép trẻ con chia sẻ giống như đập vỡ vỏ trứng từ bên ngoài, nó không tạo nên những đứa trẻ tốt bụng và tự nguyện chia sẻ, ngược lại, nó góp phần tạo nên những đứa trẻ ích kỷ hơn. Khi mình dùng từ “ép”, nó bao gồm cả những câu tỉ tê rất dịu dàng như “con không chia sẻ làm em buồn đấy”.


Việc cha mẹ nên làm là lùi lại, chấp nhận cảm xúc và nhận thức của trẻ, tạo điều kiện để trẻ hiểu thêm qua những câu chuyện, qua cảm xúc hạnh phúc của trẻ mỗi lần được người khác chia sẻ. Khi sẵn sàng, trẻ sẽ tự nguyện làm điều đó.


Ví dụ, bạn có thể thấy tự hào khi con 2 tuổi biết đọc vanh vách mặt chữ sau những giờ đọc thẻ bạn đã cố gắng hết mình. Bạn cho rằng nỗ lực của bạn đã có kết quả. Nhưng rồi sao nữa? Việc nhận biết mặt chữ sớm không chứng minh rằng trẻ sẽ có khả năng đọc, viết tốt hơn những trẻ khác khi vào lớp 1. Ngược lại, bạn đã tước mất quyền được tưởng tượng của con. Con đã buộc phải biết chữ O mãi mãi chỉ là chữ O khi còn rất nhỏ, thay vì có thể tưởng tượng ra rất nhiều hình thù khác.


Bạn có biết xe điện Tesla ra đời nhờ vào điều gì không? Nhờ vào trí tưởng tượng. Tưởng tượng ra những điều không có sẵn và biến nó thành hiện thực, chứ không dựa vào những thuật toán hay con số được lập trình sẵn. Nuôi dưỡng và bảo toàn trí tưởng tượng của trẻ là mục tiêu chung mà các phương pháp giáo dục tiến bộ trên thế giới đang cùng hướng đến. Vậy tại sao phải vội vàng vài con chữ mà bóp chết nó?


Hỗ trợ trẻ biết mặt chữ sớm không hẳn là xấu nếu trẻ thật sự bộc lộ hứng thú với điều đó. Chỉ cần bạn tỉnh táo và lưu ý rằng đó chắc chắn là do trẻ tự bộc lộ, chứ không phải do ai đó cài cắm và định hướng trẻ.

_________


Nhà mình không có những quyển sách tập tô chữ, tập tô nét để luyện khả năng cầm bút cho con. Nhà mình chỉ có giấy, có bảng, có bút để con thích vẽ nguệch ngoạc lúc nào cũng được. Đến một ngày bàn tay đủ phát triển, con tự cầm bút “vẽ” được chữ, số mà chẳng cần ai “giúp” cả.


Nhà mình không dạy chữ. Nhà mình chỉ có thật nhiều sách. Nuôi dưỡng tình yêu với sách chính là nền tảng để con có hứng thú với việc đọc. Có hứng thú với việc đọc thì việc biết đọc chỉ là chuyện sớm muộn. Ngược lại, biết mặt chữ sớm không có gì bảo đảm trẻ sẽ ham mê đọc sách.


Nhà mình không có những giờ học app, thậm chí mình còn chẳng dùng bất kỳ app hay đồ chơi giáo dục nào bởi cuối tuần là mình ra ngoài chơi, đưa con đi thăm thú bảo tàng, công viên, gặp gỡ bạn bè. Con được tham gia vào thế giới và các mối quan hệ không khác gì những người lớn.


Mình không dạy con gì cả, nhưng mình luôn trả lời cặn kẽ rất cả những câu hỏi của con một cách nghiêm túc. Khi trẻ đặt câu hỏi, đó là lúc não bộ của trẻ sẵn sàng dung nạp thông tin đó. Việc trả lời nghiêm túc đến tận cùng một câu hỏi sẽ khiến trẻ ghi nhớ điều đó rất lâu. Việc trả lời nghiêm túc hàng ngàn câu hỏi ngày qua ngày chính là nền tảng để trẻ tự tạo nên những kết nối thần kinh trong não (hay còn gọi là trí thông minh), chứ không phải là nhờ vào các app phát triển trí tuệ.


Bài này chắc sẽ bị ném đá nhiều, nhưng kệ. Cái gì cần nói vẫn phải nói thôi.



Comments


bottom of page