top of page

Dạy con bài học tiết kiệm và lãng phí

Trước khi đi vào bài viết, mình muốn làm rõ quan điểm rằng mình không phải người sống tiết kiệm và cũng không có ý định sẽ cố gắng tiết kiệm. Tư duy của mình là 10 đồng tiêu đi hiệu quả luôn đáng giá hơn 10 đồng tiết kiệm. Vì vậy, mình sẽ chỉ tập trung vào bài học “không lãng phí”.


Dạy con bài học tiết kiệm và lãng phí

Không lãng phí được mình định nghĩa như sau:


- Mỗi đồng tiền tiêu đi phải mang lại giá trị. Ví dụ: giá trị tri thức, giá trị tinh thần hay giá trị vật chất.


- Mình đã/ đang có thứ tương tự có thể thay thế không? Nếu có, không cần thiết phải tiêu tiền. Nếu đó là thứ mang lại giá trị tinh thần và mình biết chắc sẽ trân trọng, nâng niu, cảm thấy tích cực mỗi lần nhìn thấy nó, thì mình sẽ vẫn chi tiền ngay cả khi đã có thứ tương tự. Ví dụ như sưu tập búp bê, sổ, cốc, vv…


- Liệu ngày mai, ngày kia, tháng sau, năm sau mình còn cần đến nó không? Số tiền bỏ ra có tương xứng với giá trị và thời gian sử dụng không? Ví dụ: Mình sẵn sàng mua một cái túi xách đắt tiền kiểu dáng basic mà mình biết có thể sử dụng mỗi ngày, với nhiều phong cách và sự kiện khác nhau. Nhưng sẽ không mua cái rẻ hơn mà kiểu dáng quá đặc biệt, chỉ dùng cho những sự kiện hiếm khi xảy ra.


- Riêng những đồng tiền tiêu vào tri thức thì không bao giờ lãng phí. Ngay cả khi bỏ cả đống tiền ra học rồi không theo nghề, thì cái mình nhận về vẫn là những tri thức làm nên mình của hôm nay và tương lai.

_________


Mình áp dụng tư duy này trong việc dạy con về đồng tiền và chi tiêu. Thông thường, mình thống nhất với con trước ở nhà rằng đi siêu thị để mua đồ ăn, đồ chơi có thể xem, cầm chơi ở đó đến khi ra tính tiền thì bỏ lại. Nếu con đồng ý thì được đi cùng. Trong trường hợp bắt buộc phải cho con đi cùng thì mình chỉ thông báo chứ không thoả thuận. Tuy nhiên vẫn có nhiều trường hợp con quá thích một thứ gì đó và không làm đúng thoả thuận.


“Con muốn được mua về nhà để chơi tiếp.”


“Con nghĩ xem ở nhà mình đã có đồ chơi nào tương tự chưa?”


“Nhưng con thích cái này. Cái này ở nhà con chưa có.”


“Lúc đầu mình đã thống nhất đi siêu thị để mua đồ ăn đúng không con? Nếu lần nào cũng mua đồ chơi thì rất lãng phí.”


“Tại sao mẹ?”


“Vì số tiền mình có trong thẻ là số tiền cố định. Tiền đó dùng để mua đồ ăn, quần áo, cho con đi học (vừa nói vừa giơ dần 9 ngón tay). Phần tiền để mua đồ chơi rất ít thôi (giơ 1 ngón tay út). Nếu mua đồ chơi quá nhiều (giơ 1 bàn tay) thì sẽ lấn vào tiền sinh hoạt. Tiền sinh hoạt sẽ chỉ còn bằng này (giơ bàn tay còn lại).”


“Con có biết như thế nghĩa là gì không?”


“Con không biết.”


“Là mình sẽ phải ăn ít lại, có thể đói. Trời lạnh cũng không mua được quần áo ấm, có thể lạnh. Con có thể sẽ phải nghỉ học vì không có tiền đi học nữa, bởi mình đã dùng hết tiền để mua đồ chơi rồi.”


(mặt bắt đầu ngớ ngẩn)


“Con nghĩ sao nếu lần sau đi siêu thị mình lại xem tiếp? Nó vẫn ở đây, không đi đâu cả. Như thế mình vẫn được cầm món đồ mình thích, lại không phải bớt tiền sinh hoạt.”


Cách này hiệu quả 90% với các bé đã biết hỏi “tại sao”. Việc biết hỏi “tại sao” là dấu hiệu cho thấy não bé đã đủ phát triển để hiểu được quan hệ nguyên nhân, kết quả. Các bé nhỏ hơn vẫn có thể có hiệu quả nhưng lời giải thích cần ngắn gọn hơn và bố mẹ cũng không nên kỳ vọng quá nhiều.

_________


Trong trường hợp đó là món đồ con thích đến nỗi lần nào vào siêu thị cũng mân mê, mình thường bảo con có muốn ghi nó vào danh sách quà con mong muốn được tặng không. Danh sách đó có thể dùng cho bất kỳ dịp nào gần nhất như sinh nhật, Giáng Sinh, mừng con vào trường mới, vv… Sự thật là đến ngày được mang danh sách ra chọn, con thường chả chọn món nào trong đó vì đã… chán rồi.


Thế giới chúng ta đang sống là thế giới ai cũng sợ mình bỏ lỡ điều gì đó. Vì vậy chúng ta ra sức mua để lấp đầy nỗi sợ mà không nhận ra chúng ta chẳng cần nó đến thế. Quần áo, túi xách, đồ chơi, rất nhiều thứ mua về có tuổi thọ sử dụng cực ngắn. Vừa tốn kém, vừa thải rác ra môi trường, vừa chiếm dụng không gian sống. Cho bản thân thời gian chờ trước khi quyết định sở hữu thứ gì đó cũng là cách mà người lớn nên làm để không bị cuốn vào những vòng xoáy mua sắm mất kiểm soát.


Thay vì nói dối con là “nhà mình không có tiền” hay “mẹ hết tiền”, mình tin con có khả năng hiểu được thực tế về việc chi tiêu ở độ tuổi lên 3. Con cũng có quyền được biết về tình hình tài chính gia đình dù ở độ tuổi này không cần phải chính xác con số. Khi hiểu cách đồng tiền được thu về và chi ra, con sẽ tự cân nhắc được tại sao không nên lãng phí.


Khi con lớn hơn một chút, có thể là 7-8 tuổi, mình sẽ cho con biết một tháng bố mẹ kiếm được bao nhiêu tiền, các khoản chi tiêu cần bao nhiêu. Mình sẽ không bao giờ dạy con bài học tiết kiệm bằng cách nói dối rằng nhà mình rất nghèo. Ngay cả khi nghèo thật, mình cũng sẽ không dùng từ “nghèo” để gieo cái ám ảnh đói nghèo vào đầu con. Thay vào đó, mình tôn trọng con như tất cả các thành viên lớn, cho con quyền được biết về kinh tế và cách làm sao để cân đối chi tiêu.


Sử dụng đồng tiền hiệu quả mới là cách “tiết kiệm” tốt nhất.


Comments


bottom of page