top of page

Các cách hỗ trợ con phát triển ngôn ngữ

Con mình hôm nay tròn 21 tháng, nói được cả câu hoàn chỉnh (thỉnh thoảng còn bao gồm cả trạng ngữ), hát được vài bài hoàn chỉnh thì mình thấy những việc mình đã làm thực sự mang lại kết quả nên muốn chia sẻ với mọi người.



1. ĐỌC SÁCH:


Đây đúng là chủ đề “biết rồi, khổ lắm, nói mãi” nhưng mà vẫn phải nói. Emma đã được bố mẹ đọc sách cho nghe ngay từ khi được 1 tháng tuổi (trước đấy ngủ nhiều chả thức mấy mà đọc). Hồi ấy nhiều người bảo mình màu mè, bày vẽ, nó đã biết gì đâu mà đọc. Nhưng mình có một niềm tin mạnh mẽ vào việc “không biết thì phải đọc cho biết, nếu không đọc sẽ mãi mãi không biết”.


Việc lựa chọn và đọc sách phù hợp với lứa tuổi của con rất quan trọng. Với các em bé nhỏ, hay cho mọi thứ vào mồm và xé tung mọi thứ thì sách vải, sách bìa cứng là lựa chọn tốt hơn sách giấy. Số lượng từ ngữ ở mỗi trang cũng cần đơn giản, ngắn gọn, hình vẽ rõ ràng. 3 tháng tuổi chưa đủ kiên nhẫn để nghe truyện Peppa Pig đâu, cái gì ngắn gọn như “con bò đang ăn cỏ”, lật sang trang có “con lợn đang ngủ” là đủ rồi. Thậm chí chỉ cần “con bò”, “con lợn” thôi cũng được. Lựa chọn sách không phù hợp dễ dẫn đến việc con chán, mất tập trung. Số lượng sách cho các em bé nhỏ cũng chưa cần nhiều, lặp đi lặp lại vài quyển sẽ tốt hơn là dàn trải quá nhiều sách mới, vì não bộ học qua việc lặp lại và bắt chước, sau đó mới đến ghi nhận thông tin mới.


Ngay cả khi con chẳng tập trung nghe hay xem tranh, mà chỉ gặm sách, lật sách lung tung hay xé sách, thì đó cũng là lúc con đang học. Học xem vị của giấy như thế nào, các trang màu xanh đỏ ăn có ngon không, lật sách sẽ có âm thanh gì, cảm giác sờ vào giấy ra sao, lật qua lật lại có gì hay nhỉ, xé sách thì chuyện gì xảy ra...? Hãy suy nghĩ như một em bé trước khi bỏ cuộc vì “nó toàn nghịch thôi, chẳng chịu nghe đâu”.


2. XEM TV MỘT CÁCH CHỦ ĐỘNG:


Mình không cứng nhắc về việc cách li con khỏi các thiết bị điện tử. Mình cho rằng khi con sinh ra ở thời đại này, việc đó là không thể. Mọi thứ nếu sử dụng đúng cách đều sẽ mang lại hiệu quả nhất định. Vậy thì tại sao lại là xem TV chủ động? Xem TV chủ động là gì?


Thông thường, khi xem TV là chúng ra đang tiếp nhận thông tin theo hướng bị động. TV chiếu đến đâu xem đến đấy, não bộ không chủ động tìm hiểu thông tin. Ngược lại, khi đọc sách hay trải nghiệm thực tế là não bộ tiếp nhận thông tin theo hướng chủ động - tức là có suy nghĩ và tư duy khi dung nạp thông tin. Đó cũng là lí do xem TV thì dễ nghiện hơn đọc sách, vì cái gì dễ thì mình thích thôi


Xem TV chủ động chính là ngồi xem cùng con, xem những chủ đề liên quan đến những gì con đã trải qua thời gian gần đó. Ví dụ, ngày hôm trước đọc truyện có đoạn ăn kem, thì hôm sau có thể cho con xem bài hát về kem, vừa xem vừa nhắc lại đây chính là kem giống như trong truyện hôm qua mình đọc. Hôm sau nữa có xe kem chạy qua thì tuyệt vời rồi, vẫy lại bế con ra mua, cho con nếm thử xem kem là như thế nào nhé. Hay nếu hôm đó là lần đầu tiên con nhìn thấy bạn ong chui vào bông hoa hút mật, có thể cho con xem bài hát hay video về các bạn ong, vừa xem lại vừa nhắc lại về trải nghiệm bạn ong hút mật mà con đã nhìn thấy trước đó. Như vậy, con sẽ kết nối được các thông tin với nhau để ghi nhớ và xử lí, thay vì chỉ ngồi đần mặt ra xem đủ thứ linh tinh trên Youtube. Bạn chỉ cần lưu ý chọn những video có tốc độ chuyển cảnh chậm, màu sắc và hoạ tiết nền nã là được.


Việc cho con xem các kênh giáo dục không làm con thông minh hơn, mà việc bố mẹ cho con xem như thế nào mới quan trọng.


3. NÓI MỘT NGÔN NGỮ THỐNG NHẤT:


Một trong những điều mình sợ nhất chính là con mình không nói được tiếng mẹ đẻ, vì thế gia đình mình quán triệt nói tiếng Việt 100%. Tức là ngay cả “mommy yêu Emma” cũng không đc nói, phải là “mẹ yêu Emma”. Khi một trong 2 người vô tình nói đệm tiếng Anh là người kia chỉnh luôn.


Lí do cho việc này thứ nhất là tiếng Anh mình không thể chuẩn bằng người bản xứ, và tiếng Việt ở đây không ai giỏi bằng mình. Cả 2 vợ chồng đều là người Việt thì có lí do gì để giao tiếp phải đệm tiếng Anh? Tại sao không dạy con thứ mà mình giỏi, và để thứ mình không giỏi cho người khác giỏi hơn dạy con? Thứ hai là không phải tự dưng những em bé nói 2-3 thứ tiếng một lúc lại chậm biết nói hơn những em bé nói 1 ngôn ngữ. Vì khi não bộ phải xử lí nhiều ngôn ngữ một lúc, tất nhiên tốc độ xử lí sẽ chậm hơn.


Mình không bảo nói 2 thứ tiếng cùng lúc có gì sai cả. Cái gì cũng có 2 mặt. Nếu bố mẹ đến từ 2 quốc gia khác nhau thì đó là điều không thể tránh. Mình đang nói đến trường hợp của nhà mình là bố mẹ cùng là người Việt và cả gia đình đang ở nước ngoài thôi.


Khi con đi học phần lớn thời gian sẽ dùng tiếng Anh, nếu tiếng Việt không có nền tảng cứng và vững thì chẳng mấy chốc sẽ đến ngày con chỉ dùng tiếng Anh vì cái gì đơn giản hơn với mình thì mình dùng thôi. Emma đi học lúc 16 tháng, sõi tiếng Việt nhưng điếc tiếng Anh hoàn toàn. Mình có lo không? Không! Có những bạn còn chẳng sõi tiếng người kia kìa. Thậm chí mình cảm nhận được khi có nền tảng sõi tiếng Việt, Emma học tiếng Anh vẫn nhanh như các bạn khác mà không bị lẫn lộn ngôn ngữ. 18 tháng về nhà còn dạy mẹ tiếng Anh luôn:


“Mẹ ngồi mẹ ngồi, mẹ sit down”

“Bố lấy cho con, bố help me”

“Emma brush teeth xong rồi”


Tất nhiên là Emma cũng bị chỉnh vì đệm tiếng Anh. Trong ngôi nhà này chỉ nói tiếng Việt và tiếng mèo, ok?


4. HÃY LÀ MỘT BÀ MẸ LẮM LỜI:


Last but not least đây này. Việc con biết nói sớm cũng liên quan đến việc trong nhà có người nói nhiều hay không nhé. Cái này đơn giản thôi, không ai nói thì biết học ai bây giờ? Bố mẹ hay giao tiếp với nhau cũng giúp con hình thành tư duy về các cuộc hội thoại, cách sắp xếp chủ ngữ, vị ngữ. Bố mẹ hay giải thích, hay gọi tên sự vật, hiện tượng, cũng làm tăng vốn từ cho con. Gọi tên tất cả mọi thứ mình gặp trên đường như con chó, con giun, ô tô, tàu điện, đường ray, mây, gió, vv...


“Hôm nay trời nắng, Emma vui”

“Trời nắng Emma đeo kính râm, sĩ sĩ”

“Con thích bạn Shuchen, con chơi xúc cát với Shuchen”

“Emma đang mặc quần, bố mặc quần xong rồi”

“Bạn ong hút mật trong hoa. Bạn mèo bắt chuột”

“Thỏ móc cức mũi. Emma móc cức mũi cho thỏ”


Những từ như “trời nắng, vui, chơi xúc cát, mặc quần, đang, xong rồi, móc cứt mũi, hút mật, bắt chuột” nếu không phải ngày nào bà mẹ lắm lời này cũng lải nhải bên tai nó thì sao nó biết được, đúng không?


______


Tất nhiên, mình không bảo con mình là một chuẩn mực vì mình biết có rất nhiều bạn nhanh hơn con mình. Nhưng mình tin là Emma đang phát triển ở mức tốt nhất trong khả năng của nó. Bài này cũng không có ý gieo rắc rằng “con bạn chậm nói vì bạn đã không làm như mình”. Có những bạn có năng khiếu về ngôn ngữ, có những bạn có năng khiếu vận động hay toán học, không thể so sánh với nhau được. Con mình không dễ dạy hay thông minh vượt trội gì hơn các bạn khác, từng có thời gian mình phải nghiên cứu và hỏi bác sĩ vì lo nó bị tự kỉ, nhưng thôi mình sẽ nói ở bài khác. Chỉ là mình hi vọng những chia sẻ này của mình sẽ hữu ích để bố mẹ tạo ra môi trường hỗ trợ tốt nhất cho con, mọi thứ còn lại tuỳ con.


Mình vẫn luôn thích câu nói này của chị bạn mình: “Nói sớm hay muộn không quan trọng bằng khi biết nói, nó nói cái gì”

Comments


bottom of page