top of page

Khi bạn có một đứa con "hoang dã"

“Đứa trẻ hoang dã” mà mình muốn nhắc đến là những đứa trẻ luôn cho mình là đúng, không quan tâm đến cảm xúc của người khác, nhìn mọi sự việc chỉ có trắng và đen (hoặc đúng hoặc sai, hoặc xấu hoặc tốt, không có ở giữa).
Đứa trẻ hoang dã này không quan tâm đến những gì người khác làm, người khác nghĩ, mà chỉ quan tâm đến chính bản thân nó và những gì nó cho-là-đúng. Những chuẩn mực xã hội, những lí thuyết đạo đức không có tác dụng với đứa trẻ này nếu nó chưa nhìn thấy hậu quả trực tiếp, hoặc chưa chứng minh được cho nó thấy rằng tại sao nên làm như vậy một-cách-thuyết-phục.

Đứa trẻ này có gì đáng lo?


Thứ nhất, trông thì có vẻ có chính kiến, nhưng thực tế đây lại là đứa trẻ dễ bị dụ, dễ bị thao túng nếu người thao túng biết cách thuyết phục nó. Bởi vì như đã nói, nó là đứa trẻ chỉ biết trắng và đen, chỉ cần cho nó tin rằng màu đen chính là màu trắng thì nó sẽ bất chấp làm theo, bởi vì nó tin-là-đúng. Lúc này nó sẽ trở thành công cụ đắc lực cho kẻ thao túng.


Thứ hai, vì không quan tâm đến cảm xúc của người khác nên dễ dàng làm những mối quan hệ xung quanh chúng đổ vỡ, đôi khi chỉ đơn giản là để bảo vệ những điều chúng cho-là-đúng (hoặc kẻ thao túng khiến chúng cho là đúng). Chúng sẽ lớn lên rất cô độc, đến một ngày nhận ra: “Thì ra cảm giác đau buồn khi cô độc vẫn còn tốt hơn sự vô cảm khi đã quá quen với sự cô độc”. Khi quay đầu lại, có quá nhiều thứ mất đi mà chúng không thể lấy lại được nữa.


Kết cục của những “đứa trẻ hoang dã” mà không được dạy dỗ đúng cách thật sự rất thảm thương. Nếu có thể tự trưởng thành và sống như những người bình thường, thì cũng phải mất rất nhiều năm học cách hàn gắn tổn thương, hàn gắn chính bản thân mình. Những đứa trẻ này giống như những cái bình vỡ, dù có hàn cách nào cũng vẫn đầy vết nứt và rất dễ vỡ vụn ra một lần nữa.


Vậy thì phải làm thế nào với chúng?


Như đã nói bên trên, đừng cố áp những tiêu chuẩn xã hội lên đứa trẻ này vì chúng sẽ liên tục hỏi những câu khiến bạn muốn “đập cho một trận”.

Ví dụ như: “Tại sao trẻ con phải nghe lời người lớn? Người lớn sống lâu hơn đâu có nghĩa là người lớn luôn đúng chứ?” khi nó mới 7-8 tuổi.

Hoặc là: “Tại sao con không được mặc áo hở rốn chỉ vì thiên hạ sẽ đánh giá con là hư hỏng? Bộ quần áo có thể định nghĩa nhân cách con người từ bao giờ thế?” khi nó mới 13-14 tuổi.


Vì thế những lời dạy như: “thiên hạ người ta cười cho”, “làm thế người ta đánh giá”, “tất cả mọi người đều làm thế thì mình cũng phải thế” chỉ khiến cho đứa trẻ này ngày một nổi loạn và cứng đầu hơn. Đơn giản vì nó thấy không thuyết phục, và nó sẽ làm mọi cách để chứng minh mọi người đã sai, còn nó đúng. Đòn roi, đánh đập và sỉ vả còn tồi tệ hơn nữa.


“Đứa trẻ hoang dã” thật sự cần gì?


Chúng không cần một người dẫn dắt. Chúng cần một người đồng cảm và đặt lòng tin ở chúng, chúng sẽ tự tìm ra lối đi cho mình. Đồng cảm không có nghĩa là chiều theo và tung hô mọi suy nghĩ và hành động của chúng. Đồng cảm đơn giản chỉ là hãy ngồi xuống nhìn vào mắt chúng, lắng-nghe chúng nói (không đơn thuần chỉ là “nghe”, mà là “lắng nghe”) mà không phán xét hay dán nhãn nhân cách của chúng.


Những đứa trẻ này rất thông minh và có logic chặt chẽ, nếu bạn cảm thấy không thể tranh luận được với chúng, hãy tạm dừng cuộc hội thoại bằng câu: “Con nói cũng đúng nhỉ, bố/ mẹ sẽ dành thời gian suy nghĩ và mình nói chuyện lại sau nhé”; thay vì nổi xung lên và gắn nhãn chúng là vô lễ, hỗn láo, thích trả treo chỉ vì bạn không thể trả lời câu hỏi của chúng. Hãy thật sự dành thời gian để suy nghĩ về những điều chúng nói, đừng lảng tránh hay tồi tệ hơn là thao túng khiến đứa trẻ nghi ngờ chính bản thân mình.


Như đã nói ở đầu bài, những đứa trẻ này thích sự logic hơn là cảm tính/ cảm xúc. Đó là lí do chúng không quan tâm đến cảm xúc của người khác nếu cảm xúc đó không mang lại hậu quả gì trực tiếp, ngay lập tức mà chúng có thể thấy được. Vì vậy đừng nói những câu như: “Con làm vậy bạn buồn”. “Ủa nó buồn liên quan gì đến tôi? Đúng là đúng mà sai là sai chứ?” - đó, trong đầu “đứa trẻ hoang dã” nghĩ như vậy đó.


Thay vào đó hãy nói: “Con làm vậy bạn tổn thương, con sẽ mất bạn đấy”. Có một sự logic rõ ràng ở đây: hành động của mình khiến bạn tổn thương, bạn không chơi với mình nữa, mình mất bạn. Hậu quả của hành động phải cụ thể và thật sự liên quan đến hành động đó, chứ không phải là chung chung và chụp mũ như: “Tính cách mày như vậy thì chó nó chơi với mày”. “Ủa chơi với chó thì đã sao? Cái gì đúng thì thôi chứ?” - đó, nó lại tiếp tục nghĩ như thế đó.


Tranh luận với đứa trẻ kiểu này thường khiến người lớn muốn phát điên vì chúng luôn hỏi đến tận cùng, đến khi tâm phục khẩu phục. Nhưng hãy chậm lại đã, đây chính là điểm tốt mà người lớn nên khai thác. Một khi đứa trẻ này tâm phục khẩu phục, tức là chiều ngược lại của vấn đề rất khó làm chúng lung lay. Chỉ cần bạn gieo được hạt giống tốt vào đầu chúng, chúng sẽ nương theo đó mà lớn lên, các hạt giống xấu rất khó có cửa với đứa trẻ chính kiến mạnh mẽ này. Còn tất nhiên, việc làm sao gieo được hạt giống tốt hoàn toàn nằm ở người lớn, chứ không nằm ở đứa trẻ.


Bài viết dựa vào tuổi thơ của một “đứa trẻ hoang dã” đã lớn lên - là mình.

Comments


bottom of page