top of page

Khi con sẵn sàng

Ngày các bạn biết cầm thìa xúc, con mình vẫn bốc cả bàn tay vào bát cơm. Ngày các bạn biết gắp đũa thì con mình mới thành thạo việc ăn bằng thìa.


Ngày các bạn có thể bật nhảy bằng hai chân thì con mình chưa thể. Ngày các bạn đứng bằng một chân xoay vòng tròn như các vận động viên trượt băng thì con mình mới đủ sức bật nhảy bằng hai chân.


Ngày các bạn bỏ bỉm thành công, con mình vẫn nghệt mặt ra mỗi khi tè dầm, và tiếp tục như thế đến nhiều tháng sau đó nữa.


Ngày các bạn biết hết mặt số, con mình vẫn gọi tất cả các số là số 3. Ngày các bạn biết hết mặt chữ, con mình vẫn gọi hết tất cả các chữ là Ây-Bi-Xi-Đi.


Ngày các bạn có thể cầm bút viết được tên mình, con mình vẫn chỉ cầm bút vẽ được những nét nguệch ngoạc. Ngày các bạn biết trên tay có 2 cái kẹo mà ăn mất 2 cái thì còn 0 cái, con mình vẫn trả lời là: “ăn hết trên tay thì còn đầy trong túi.”


Nhưng rồi con mình cũng biết gắp đồ ăn bằng đũa, có thể đứng một chân xoay vòng tròn, tự bỏ bỉm trong 1 tuần mà chẳng phải trải qua những ngày sàn nhà khai um.


Và rồi bây giờ cũng đến ngày con mình tự thuộc hết các mặt chữ, mặt số, biết làm toán, viết tên mà mình chẳng phải nhồi nhét hay cố gắng. Thậm chí con còn nhận diện được một số từ quen thuộc khi chúng được viết ra dù chưa học đọc, ví dụ như tên của các bạn cùng lớp.



Mình không cố gắng nhồi nhét hay tìm cách dạy mà con vẫn biết, bởi đó là thời điểm mà con đủ sức và sẵn sàng để làm những việc trên thì con sẽ tự làm. Điều duy nhất mình đã làm là quan sát, phát hiện tín hiệu sẵn sàng của con để tạo điều kiện cho con hoàn thiện kỹ năng. Bởi khi con muốn học gì thì có nghĩa đó là thời điểm con sẽ tiếp thu điều đó tốt nhất.


Ví dụ, khi nhìn thấy tay con có thể điều khiển nét bút một cách có chủ đích, mình sẽ khuyến khích con vẽ những hình thù đơn giản, chỉ khuyến khích chứ không căng thẳng. Đến một ngày con đề nghị: “Mẹ cầm tay con để con viết thiệp sinh nhật cho bạn”, “Mẹ chấm chữ bằng bút chì cho con tập tô”, mình biết đã đến lúc con sẵn sàng và hứng thú với việc tập viết, tập tô chữ.


Khi con bắt đầu nhại lại theo mình mỗi lần đọc sách “E E Emma” hay “L L Lion”, mình biết là đã đến lúc con có khả năng phân biệt mặt chữ sau khi đã phân biệt được ngữ âm, từ đó giới thiệu từ từ các chữ cái qua mỗi lần đọc sách.


Khi con bắt đầu hỏi: “Mẹ ơi, sau 10 là gì nữa?”, mình biết đã đến lúc con sẵn sàng để biết những số to hơn. Dần dần con tự suy ra được 10 thêm 1 là 11. Đó là lúc khả năng tư duy cộng trừ của con đã sẵn sàng.


Trên đây chỉ là những ví dụ nhỏ, bạn đừng nhất nhất đi tìm những tín hiệu đó ở con bạn bởi mỗi đứa trẻ sẽ phát ra những tín hiệu rất khác nhau. Bạn chỉ cần nhớ rằng giáo dục đầu đời luôn quan trọng, nhưng không có nghĩa là phải giáo dục sớm hơn khả năng của trẻ.


Giáo dục chỉ được coi là hiệu quả khi nó có tác động thay đổi nhận thức. Sự thay đổi nhận thức đó có thể đến từ bất cứ khoảnh khắc nào trong cuộc sống mà không ai lường trước. Bạn có thể dạy đứa trẻ học thuộc lòng và nhắc lại theo bạn rất nhiều thứ, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn đã tác động được đến tư duy của chúng. Điều này đúng với tất cả những gì xảy ra quanh ta, không chỉ gói gọn trong việc học academic.


Việc sử dụng các app “giáo dục” ở độ tuổi quá nhỏ cần được cha mẹ theo dõi cẩn thận. Qua quan sát, mình nhận thấy rất nhiều bạn nhỏ có thể chọn câu trả lời đúng trên app đơn giản vì bạn đã làm đi làm lại nhiều lần và nhớ được đáp án. Tương tác trên app là tương tác một chiều, chủ yếu là trẻ chọn đáp án tới khi nào đúng thì thôi, thay vì tương tác hai chiều như được hỏi tại sao, như thế nào, những thông tin nào khác có liên quan, vv… Việc “học app giỏi” không đủ để chứng minh tư duy của một đứa trẻ có tốt hay không. Tư duy ở đây bao gồm khả năng nhận thức, suy luận, kết nối thông tin, giải quyết vấn đề, vv… chứ không chỉ có kỹ năng học thuộc lòng.


Các app giáo dục cho dù làm tốt đến đâu cũng không thể thay thế được những tương tác trực tiếp của trẻ với thiên nhiên, với cha mẹ và xã hội xung quanh. Việc “học app” nên hạn chế và chỉ coi đó là một cách giải trí trong thời gian ngắn, đừng lạm dụng hay giao phó hoàn toàn việc giáo dục con mình cho một (hoặc nhiều) cái app. Ngay cả các phương pháp giáo dục hiện đại nhất cũng không phương pháp nào khuyến khích sử dụng thiết bị điện tử cho đến khi trẻ ít nhất 7 tuổi. Giai đoạn trước đó là giai đoạn hình thành những kết nối trong não bộ. Việc học và tiếp thu thông tin một chiều không giúp ích gì cho việc tạo ra những kết nối đó, thậm chí còn góp phần làm thui chột.


Mình từ chối quảng cáo cho tất cả các sản phẩm app giáo dục cho dù họ có mời mình từ năm ngoái đến năm nay. Mình không tẩy chay công nghệ, nhưng mình không muốn cha mẹ tin vào những điều đã được thần thánh hoá, được tô vẽ cho đẹp để bố mẹ rút ví ra. Những gì mình không làm với con mình, nhất định không thể vì đồng tiền mà làm với con của người khác.


Có một sự thật muôn đời nay không bao giờ thay đổi. Đó là trẻ chỉ có thể học tốt khi chúng được đáp ứng đầy đủ những nhu cầu cơ bản, trong đó có nhu cầu được cha mẹ dành thời gian, kết nối, thấu hiểu và yêu thương.



Comments


bottom of page