top of page

Tại sao không nên dạy con kiềm chế cảm xúc?

Bạn đã bao giờ gặp tình huống như thế này chưa?


Bạn đi làm và bị sếp mắng, đồng nghiệp sơ ý làm hỏng hết mọi công sức của bạn, trên đường về bạn gặp va chạm xe cộ và xảy ra cự cãi. Về đến nhà, đống bừa bộn khiến bạn không thể kiềm chế được nữa và phát tiết ra. Bạn lộ ra phiên bản xấu xí nhất của chính mình bởi bạn không còn sức lực để kìm nén nữa.


Trường hợp 1:

Chồng bạn nói với bạn rất nhẹ nhàng: “Em hãy thoải mái vào phòng và thể hiện sự tức giận một mình, đừng trút ra đây và đừng để anh nhìn thấy. Anh không có nghĩa vụ phải giải quyết cảm xúc của em. Khi nào em trở lại là phiên bản dịu dàng, cư xử nhã nhặn thì hãy xuất hiện trước mặt anh. Gia đình này không có chỗ cho sự cáu giận.”


Trường hợp 2:

Chồng bạn đứng trước sự phát tiết của bạn, không thể hiện thái độ gì khác ngoài ánh mắt đồng cảm và lại gần cho bạn một cái ôm. Anh ấy vỗ về bạn và nói: “Chắc em đang cảm thấy rất tệ. Đừng lo, luôn có anh ở đây.”

________


Mình cá là trong cả hai trường hợp, bạn cũng dần bình tĩnh lại được thôi. Nhưng nếu được chọn chắc không ai muốn bị đối xử như cách thứ nhất.

Bạn thử nghĩ mà xem, khi sống với người chồng như trường hợp thứ nhất, bạn có thật sự dần biết cách điều tiết cảm xúc của mình không? Hay bạn chỉ cố gắng kiềm chế bởi biết rằng người gần bạn nhất cũng không sẵn sàng đón nhận con người và cảm xúc thật của bạn? Bạn chỉ được chấp nhận khi cư xử tốt, khi có những cảm xúc tích cực. Bạn sẽ bị bỏ rơi nếu để lộ những điểm “xấu xí”.


Chồng bạn nghĩ rằng anh ấy đã “trị” được bạn, bởi rõ ràng bạn dần không còn cáu giận trước anh ấy nữa. Chỉ có bạn biết rằng kết nối giữa hai người ngày một ít dần và khoảng cách ngày một lớn thêm. Đến một ngày chồng bạn không còn kết nối được với bạn nữa, và anh ấy nghĩ rằng tuổi tác đã làm bạn thay đổi.


Chỉ có bạn biết vấn đề không đến từ tuổi tác. Vấn đề đến từ việc anh ấy đã từ chối kết nối với một nửa con người thật luôn sống trong bạn, chỉ muốn kết nối với nửa tốt đẹp thôi. Trong khi bạn không thể bỏ đi bất cứ phần nào trong con người thật của mình. Cuối cùng, bạn lựa chọn bỏ đi anh ấy, dù thật tâm bạn không hề muốn.


Con cái cũng vậy. Không phải tự dưng mà đến tuổi dậy thì, nhiều trẻ vị thành niên coi cha mẹ như… kẻ thù. Tuổi tác chỉ là một phần nhỏ lý do gây xích mích và tranh cãi nhiều hơn lúc nhỏ. Mọi thứ đã âm ỷ diễn ra từ nhiều năm trước. Sự nổi loạn và phán kháng mạnh mẽ chỉ là điểm bùng phát cuối cùng sau cả giai đoạn ấu thơ thiếu sự kết nối tinh thần và đồng hành cảm xúc.

________

Trong bài này mình muốn làm rõ hai khái niệm mà mọi người hay nhầm lẫn, đó là: ĐIỀU TIẾT CẢM XÚC & KIỀM CHẾ CẢM XÚC.


Tại sao không nên dạy con kiềm chế cảm xúc

Điều tiết cảm xúc hoàn toàn không đồng nghĩa với kiềm chế. “Kiềm chế” là khi bạn phải kìm hãm, phủ nhận hoặc lẩn tránh. Trong khi “điều tiết” là bạn nhận biết được khi nào cảm xúc đó sắp đến, sẵn sàng đối mặt và vượt qua nó.


Con người không có sẵn khả năng điều tiết cảm xúc, đặc biệt là trẻ nhỏ. Đó là một quá trình “tu luyện” qua thời gian, có thể tính bằng nhiều năm ngay cả khi được hỗ trợ, hướng dẫn và đồng hành đúng cách. Nếu từ nhỏ đứa trẻ phải loay hoay xử lý một mình, nó sẽ chọn cách tự cô lập cảm xúc đó, trốn tránh và giả vờ để khỏi phải đối mặt vì nó chưa từng được dạy cách xử lý.


Con người có thể dần học được cách kiềm chế cảm xúc qua những tình huống thường ngày, khi họ nhận ra cảm xúc đó không được chấp nhận hoặc mang lại hậu quả không tốt thì họ sẽ ít thể hiện ra. Tuy nhiên việc không thể hiện cảm xúc đó không có nghĩa là họ biết cách đối mặt để vượt qua nó. Những người kiềm chế tốt không hẳn là những người hạnh phúc, bằng chứng là chúng ta có vô vàn những người lớn rất “giỏi nhịn” nhưng lại kém kết nối với chính mình và thiếu khả năng đồng cảm với người khác.


Ví dụ như những cô gái ngoài mặt thì tỏ vẻ đạo mạo, hiền lương nhưng luôn ngấm ngầm ghen ghét với những người xinh đẹp, giỏi giang hơn mình. Bởi họ không biết cách làm chủ cảm xúc ghen tị, họ giấu nó vào trong, để nó lớn dần và nuốt chửng họ.


Ngược lại, những người điều tiết cảm xúc tốt là những người luôn làm chủ mọi tình huống xảy đến với họ. Điều tiết cảm xúc là một kỹ năng không thể học được qua quá trình bị bỏ mặc hoặc lẩn tránh. Để điều tiết được cảm xúc, trẻ phải thật sự hiểu rằng cảm xúc nào cũng là bình thường và đều được đón nhận, không ảnh hưởng đến tình yêu cha mẹ dành cho trẻ. Để trẻ hiểu được điều đó, cha mẹ (những người gần trẻ nhất) phải đón nhận trẻ ngay cả khi chúng trong trạng thái tồi tệ nhất.

_________

ĐÓN NHẬN NHƯ THẾ NÀO?

1. Hãy tách bạch cảm xúc của trẻ và của bạn. Đồng cảm chứ đừng phản ứng. Hãy luôn nhớ rằng trạng thái tức giận, buồn bã, đau khổ của trẻ không nên là tác nhân khiến bạn cũng phải cảm thấy tương tự. Sự tức giận không dễ lây lan, nếu có, đó là do bạn chưa tách bạch được bản thân khỏi cảm xúc của người khác.

Ví dụ: khi con la hét, tức giận, đừng để bản thân bị cuốn vào cơn giận đó rồi phản ứng, đôi co với trẻ hay cô lập trẻ để bản thân tránh bị ảnh hưởng. Làm thế nào để không bị cuốn vào? Xin đọc tiếp những điều bên dưới.


2. Hãy luôn nhớ rằng khi một cảm xúc tiêu cực được phát tiết ra, không phải là trẻ đang cố gây khó dễ hay ăn vạ bạn. Ngược lại, bạn là người duy nhất đủ tin tưởng để trẻ làm điều đó. Đừng cố dập tắt tiếng khóc hay tìm cách đánh lạc hướng trẻ. Đừng từ chối nỗ lực kết nối mà trẻ đang cố tạo ra với bạn.


3. Hãy cho rằng đây là cơ hội tốt để thử nghĩ xem con đang cố nói gì với mình. Có điều gì chính con cũng đang không diễn đạt được không? Bạn hãy nhớ rằng ngay cả người trưởng thành cũng có lúc gặp khó khăn trong diễn đạt. Khả năng diễn đạt không liên quan đến mức độ nói sõi của trẻ. Trong hoàn cảnh đó, người khó chịu và bất lực nhất là con, không phải bạn.


4. Bạn không có trách nhiệm phải giúp con lấy lại sự lạc quan, vui vẻ hay tránh cho con mọi cảm xúc tiêu cực. Cảm xúc tiêu cực là điều sẽ luôn tồn tại và đồng hành với chúng ta suốt cuộc đời. Điều bạn cần làm là cho con cảm giác được chấp nhận, bằng cách bạn chấp nhận con và không bỏ rơi con ngay cả khi con ở trong trạng thái đó. Khi bạn bình thản đón nhận, con sẽ dần cảm nhận được năng lượng đó từ bạn, từ đó bớt sợ hãi và choáng ngợp mỗi khi cảm xúc đó quay trở lại.


5. Cách chấp nhận đơn giản nhất là ánh mắt và một cái ôm, đúng thời điểm.

_________

Bạn có thể hỏi rằng: “Tại sao tôi phải chấp nhận? Tôi còn cuộc sống của tôi. Tôi không đủ sức lực và thời gian cho những điều đó.”


Thật ra không ai có thể bắt bạn “phải chấp nhận”. Chấp nhận trong trường hợp này nên đến từ sự tự nguyện, từ tình yêu bạn dành cho đứa trẻ đang coi bạn là cả thế giới, là bầu trời duy nhất và là người chúng yêu vô điều kiện. Bạn không chấp nhận cũng không sao, nhưng bạn hãy nhớ lựa chọn ngày hôm nay để nhiều năm sau không phải thắc mắc vì sao con bạn “thay đổi”. Chúng không thay đổi, chúng chỉ đủ lớn và đủ sức phản kháng lại bạn thôi.


Nếu bạn chỉ làm theo những gì được hướng dẫn vì sợ sau này con không kết nối với bạn nữa, hoặc sợ người khác đánh giá rằng bạn làm cha mẹ thật tệ, thì cũng không khác gì bạn không làm. Những gì không xuất phát từ tình yêu không bao giờ có thể tiếp tục nuôi dưỡng tình yêu.


Trước khi làm theo sách (hay ngay cả bài viết này), hãy chắc chắn rằng:

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng hành xử tốt, và cả khi chúng hành xử tệ.

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng vui vẻ, và cả khi chúng tức giận, buồn bã, thất vọng.

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng nghe lời bạn, và cả khi chúng phản kháng.

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng thông minh, và cả khi ngốc ngếch.

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng xinh đẹp, và cả khi lôi thôi.

Bạn yêu và chấp nhận con bạn khi chúng biết chia sẻ, và cả khi chúng ích kỷ, ghen tị.

Bởi chúng cần sự dẫn dắt của bạn để trưởng thành. Để có thể dẫn dắt và hướng dẫn con trẻ, bạn cần có được lòng tin từ chúng. Để có được lòng tin của trẻ con, cách duy nhất là cho chúng thấy tình yêu của bạn luôn không thay đổi ngay cả khi chúng “xấu xí” nhất.


Một gia đình lành mạnh không phải là gia đình không bao giờ cáu giận hay xung đột. Một gia đình lành mạnh là gia đình không chối bỏ bất kỳ ai, cùng nhau đi qua tất cả những thăng trầm với một tình yêu không đổi.

Comments


bottom of page