Ranh giới giữa bảo vệ cái đúng và “mách lẻo”

Mỗi tối, trước khi đi ngủ, hôm nào mình cũng hỏi con: “Hôm nay ở trường có chuyện gì con muốn kể mẹ nghe không?”

Hôm trước có một chuyện hơi cồng kềnh muốn kể cho các bạn nghe (viết đến đây nhận ra chuyện nào mình chọn viết lại mà chả là chuyện cồng kềnh 😂). Lý do là nó liên quan đến ranh giới giữa bảo vệ cái đúng và “mách lẻo”.

Chúng ta luôn muốn dạy con thành người chính trực, dám lên tiếng bảo vệ cái đúng và không thoả hiệp với những chuyện sai trái. Nhưng nếu chuyện gì cũng lao ra đấu tranh, chuyện gì cũng mách cô giáo thì vừa mệt cho mình, mệt cho cô, lại khiến bạn bè dần dần xa lánh. Vậy ranh giới ở đâu để con biết chuyện gì nên đấu tranh và chuyện gì có thể bỏ qua?

_________

Câu chuyện như thế này:

👩🏻: “Hôm nay ở trường có chuyện gì con muốn kể mẹ nghe không?”

👧🏻: “Có một chuyện đó là: mẹ có biết mỗi khi xếp hàng ra nhà ăn thì tụi con phải đi theo thứ tự điểm danh không?”

👩🏻: “Mẹ không biết nhưng bây giờ con nói thì mẹ biết rồi. Có chuyện gì với việc đó?”

👧🏻: “Vấn đề là nếu theo thứ tự thì bạn T phải đi sau con, nhưng bạn ấy rất hay chen lên đi trước, làm con khó chịu!”

👩🏻: “Tại sao chuyện bạn chen lên trước lại khiến con khó chịu?”

👧🏻: “Bởi vì bạn ấy làm không đúng!”

👩🏻: “Không đúng với cái gì?”

👧🏻: “Với yêu cầu của cô giáo ấy mẹ.”

👩🏻: “Vậy cô giáo có biết không?”

👧🏻: “Mỗi khi bạn ấy chen thì con đều mách cô. Nhưng vấn đề tệ hơn là con biết cô đã nhìn thấy chuyện đó từ đầu nhưng cô lại không nói gì. Lúc con mách cô mới bảo bạn ấy về đúng chỗ. Có lúc thì con nói bạn ấy nhưng bạn ấy bảo: ‘It doesn’t matter!’”

👩🏻: “Vậy chính xác là con khó chịu vì T có hành động không đúng yêu cầu của cô mà cô lại không nói gì, hay con khó chịu vì việc T làm là không đúng?”

👧🏻: “Con khó chịu vì bạn T làm không đúng quy định.“

👩🏻: “Vậy mẹ hỏi con nhé: khi T không đi theo đúng thứ tự, hậu quả gì có thể xảy ra?”

👧🏻: “Hmm… Thật ra cũng chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Chuyện duy nhất xảy ra là con thấy khó chịu vì bạn ấy không làm theo đúng quy định thôi.”

👩🏻: “Quy định đó của ai?”

👧🏻: “Của cô giáo.”

👩🏻: “Vậy người khó chịu phải là cô giáo chứ? Cô giáo không khó chịu thì sao con lại khó chịu?”

👧🏻: “Nhưng con chẳng biết phải làm thế nào để con đừng khó chịu nữa ấy! Con cứ bị khó chịu khi ai đó làm gì không đúng theo quy định hoặc không theo trật tự.”

👩🏻: “Mẹ hiểu. Đúng là nếu ai cũng có thể tuân thủ quy tắc như con thì quá tuyệt vời rồi. Xã hội này sẽ không còn những chuyện lộn xộn nữa. Phải không?

Nhưng mà thế này con ạ. Cuộc sống sẽ luôn có những việc không theo ý mình hoặc đi ngược lại những luật lệ đã được đặt ra. Có rất nhiều lý do dẫn đến những chuyện như thế mà mình không kiểm soát được. Thế nên mình không thể cứ khó chịu với mọi chuyện, vì người mệt nhất vẫn là mình. Nhưng mình cũng không nên lúc nào cũng im lặng trước những cái sai, chỉ để được yên thân. Vậy con có biết khi nào nên đấu tranh và khi nào có thể cho qua không?”

👧🏻: “Con không biết. Mẹ nói cho con được không?”

👩🏻: “Khi đứng trước những chuyện đó, con cần xác định xem chuyện đó có gây hậu quả xấu trực tiếp đến con không? Có gây ra hậu quả xấu hay rắc rối lớn hơn cho cộng đồng hay một người yếu thế nào đó không? Nếu có thì đó là việc con cần lên tiếng. Nếu nó không ảnh hưởng gì xấu đến con, cũng không gây ra hậu quả gì lớn cho người khác, hãy học cách mặc kệ, con ạ.”

👧🏻: “Học cách mặc kệ nhưng cụ thể là như thế nào ấy?”

👩🏻: “Mẹ hỏi con nhé: nếu đi đúng thứ tự thì người đi trước con là ai?”

👧🏻: “Là bạn L.”

👩🏻: “Con có thích chơi với L không?”

👧🏻: “Con cũng không hay chơi với bạn ấy.”

👩🏻: “Vậy nếu T chen lên trước con, người đi sau con là ai?”

👧🏻: “Là bạn K.”

👩🏻: “Con có chơi với K không?”

👧🏻: “Có! Con và K hay chơi trò này… trò này… rất buồn cười mẹ ạ.”

👩🏻: “Vậy chuyện T chen hàng xem ra lại là chuyện tốt đấy chứ nhỉ? Tha hồ vừa đi vừa chơi với K. Tìm mặt tốt của sự việc cũng là một cách để mình mặc kệ cái mặt làm mình khó chịu đấy con ạ.”

👧🏻: “Thật ra đi có một tí cũng không kịp chơi gì cả, nhưng vẫn có thể nói chuyện. Lần sau con sẽ nói chuyện với K thay vì cứ mải cãi nhau với T. Vì đúng là cãi từ lớp Một đến giờ lên lớp Hai rồi cũng có giải quyết được cái gì đâu!”

👩🏻: “Ôi… Cãi từ lớp Một đến giờ cơ à? Thế thì mẹ bắt đầu thấy tội nghiệp bạn T khi là người xếp hàng cạnh con rồi đấy!” =))))

_______

Một điểm khác mà mình thấy thú vị ở câu chuyện này là nó thể hiện rất rõ nét tính khí Xanh Dương của con gái mình: Mọi việc phải có trật tự, có luật lệ và quy tắc. Tuân thủ quy tắc là một trong những điều tối thượng để bảo đảm an toàn. Nếu một điều gì đó đi chệch quy tắc thì cần phải chỉnh đốn ngay vì ai biết được nó sẽ gây ra những hậu quả gì.

Thế là cô bé Xanh Dương sẽ bị cuốn vào việc dành quá nhiều năng lượng để sửa chữa cái-điều-lệch-chuẩn mà không nhận ra rằng cái-điều-lệch-chuẩn ấy thật ra không gây hậu quả gì nghiêm trọng. Thậm chí, việc cố sửa chữa nó mới là vấn đề gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn (như là cãi nhau từ lớp Một đến lớp Hai chẳng hạn) 🤣

Câu chuyện đến đây là hết rồi. Có một mẩu thế thôi mà mình gõ mấy ngày mới xong đấy 🙃 Cứ gõ được một đoạn là cuộc sống lại cuốn tôi trôi xa ra đại dương bỉm sữa, mãi mới quay lại được.

Thật ra mình đã có thể đơn giản hoá câu chuyện nhưng mình không thích thế. Bởi trong quá trình mentor về tư duy phân tích và giải quyết vấn đề cho các bạn học viên, mình nhận ra khó khăn các bạn đang mang hầu hết là hệ quả của việc thiếu tư duy phản biện và phân tích vấn đề mạch lạc, dẫn đến các bạn phải dựa vào những định kiến sẵn có trong xã hội để suy luận vấn đề của chính mình, dù đôi khi nó không phù hợp và có rất nhiều điểm mù. Cách mình trò chuyện với con trong những tình huống này thật ra không khác những buổi mentor cho học viên là mấy. Thay vì lập tức đưa ra lời khuyên hay giải pháp, mình đặt câu hỏi để dẫn dắt họ tự suy ngẫm. Dần dần, khi không có mình đi cùng nữa, họ cũng đã hình thành khả năng tự đặt câu hỏi phản tư để giải quyết vấn đề rồi.

Thay vì đợi đến lớn con phải loay hoay, cái gì có thể trang bị cho con từ thuở ấu thơ thì mình cố gắng thôi. Học để thành người thật ra đâu cần gì cao siêu, cứ nghiêm túc học từ chính những tình huống thường ngày như vậy là đủ.