Bạn có thể để lại di sản gì cho con?

Bạn mình nhận xét rằng công việc mình đang làm rất ý nghĩa, đáng tự hào, bởi mình có thể để lại di sản cho con cái, cho thế hệ sau.

Mình nghĩ mãi về câu nói ấy. Di sản của người viết sách là sách? Di sản của người làm nhạc là nhạc? Di sản của kỹ sư là các công trình? Nếu khái niệm này đúng, vậy những người đi làm công ăn lương, lao động phổ thông, những người làm công việc vận hành không ra sản phẩm cụ thể chẳng lẽ không thể để lại di sản nào cho con cái họ, cho cuộc đời?

Không đúng, “di sản” rộng hơn thế rất nhiều. Nó là bất cứ điều gì chúng ta làm mà thế hệ sau có thể kế thừa. Di sản có thể là một tuổi thơ hạnh phúc bạn đã tạo ra cho con cái, có thể là mindset đúng đắn về tiền bạc, có thể là lòng trắc ẩn, là tinh thần thượng võ, là sự ngay thẳng. Sự kế thừa này ở phạm vi hẹp là con cái chúng ta, phạm vi rộng hơn là tác động của nó đến xã hội và cộng đồng.

Khi nói đến “lo cho con cái” và “để lại cho con cái”, người ta thường chỉ nghĩ tới tiền bạc, đất đai hay những tài sản cụ thể. Vì vậy khi mình đưa ra ý kiến rằng mình sẽ lo cho con cái một cuộc đời tự do cống hiến, không phải lo lắng mưu sinh, rất nhiều người phản bác vì họ cho rằng bố mẹ chỉ có trách nhiệm nuôi dạy con tới năm 18 tuổi, đủ tuổi trưởng thành là hết trách nhiệm.

Vấn đề là, thứ nhất, mình chưa bao giờ coi đó là trách nhiệm. Bất kỳ việc gì khi gắn với từ “trách nhiệm” cũng trở thành gánh nặng không tự nguyện. Do đó mới có chuyện chúng ta đợi ngày để thoát ra. Thứ hai, mình không chỉ nói tới khía cạnh vật chất hay công việc. Mình nói về hệ tư duy. Mà đã thuộc về tư duy thì mất cả đời có khi mới hoàn thiện được, chứ 18 năm sao đã đủ? Tiền bạc và vật chất chỉ là công cụ để tiến tới cái đích hoàn thiện tư duy. Công cụ nào mình có sẵn rồi tội gì bắt con cái khổ sở kiếm tìm từ con số 0?

Con cái chỉ hư hỏng và ỷ lại khi được lo lắng đầy đủ về vật chất, nếu chính cha mẹ cũng tư duy rằng tiền bạc là đích đến, chỉ cần có tiền là cuộc đời ấm êm. Khi cho rằng tiền bạc, tài sản là đích đến, “để con cái tự lập” chỉ gói gọn trong việc để chúng tự kiếm tiền, cho con tiền nghĩa là cuộc đời con không còn gì phải nỗ lực. Tuy nhiên, nếu cho rằng tiền bạc chỉ là công cụ để tiến đến những bậc thang phát triển cao hơn, “để con cái tự lập” sẽ là một chặng đường rất khác.

Di sản mình có thể để lại cho con cái sẽ không chỉ có những cuốn sách. Sách chỉ là một sản phẩm hữu hình truyền đạt tư duy của mình về cuộc sống. Di sản lớn nhất mình để lại cho con là hệ tư duy này, lối sống này. Tất nhiên, lựa chọn kế thừa đến đâu, cải tiến thêm bao nhiêu đều nằm trong tay chúng.

Bất cứ ai cũng có thể để lại di sản như vậy cho con cái họ, cho dù họ làm ngành nghề gì, thu nhập của họ bao nhiêu. Di sản này không đợi đến khi con đủ trưởng thành bố mẹ mới giao lại, hay không đợi đến khi phụ mẫu quy tiên con mới được thừa kế. Nó được chia thành những phần rất nhỏ và con kế thừa mỗi ngày kể từ khi lọt lòng, suốt tuổi thơ sống bên cha mẹ và cả cuộc đời sau này.