"Thời điểm vàng" để con tiếp thu hệ quả tự nhiên
Đã cập nhật: 16 thg 10
Buổi sáng, con gái vùng vằng đi xuống nhà, nước mắt giàn giụa, giậm chân giậm tay.
👩🏻: “Con làm sao thế?”
👧🏻: “CON KHÔNG ĐƯỢC NGỦ MỘT TÍ GÌ!!!”
👩🏻: “Ngủ cả đêm rồi giờ lại kêu không được ngủ?” 😂
👧🏻: “MÃI CON MỚI NGỦ ĐƯỢC!!! NGỦ MỘT TÍ BỐ ĐÃ VÀO GỌI CON DẬY ĐI HỌC!!!”
Vừa nói, chị ta vừa giậm chân thình thịch xuống sàn, nước mắt toé loe như thể ai đó vừa đánh cắp giấc ngủ của chị ta, chuyển sang cho bố mẹ ngủ hộ.
Mẹ thì đang tay năm tay mười, vừa chuẩn bị đồ ăn sáng cho hai đứa, vừa bế em. Con bé thì nặng như cục tạ, lại còn vừa trớ ra hôi rình. Con lớn thì mới đầu ngày đã vùng vằng.
Trong tình huống này, mọi người sẽ làm gì?
Mình cũng nghĩ như mọi người đang nghĩ đấy 🥹🥹
Nhưng mình chỉ dừng ở khúc nghĩ thôi. Mình không làm.
Thay vào đó, mình đến gần cái quả bom đang nổ, khoác vai nó đi đến bàn ăn.
👩🏻: “Con vẫn buồn ngủ đúng không?”
👧🏻: “ĐÚNG! TỐI HÔM QUA MÃI CON KHÔNG NGỦ ĐƯỢC!!!”
👩🏻: “Thôi được rồi, con bình tĩnh. Để xem vì sao tối qua mãi con không ngủ được nào.”
👧🏻: *oà khóc nức nở mất một lúc*
Trong lúc đó mình vẫn ngồi bên cạnh, không nói gì và không làm gì cả. Lúc đó thấy lâu, giờ kể lại có lẽ mọi người cũng thấy lâu, nhưng kỳ thực mình nhìn đồng hồ thì hết đúng 2 phút.
👩🏻: “Uống nước đi con.” - Mình nói và đưa cốc nước ấm sau khi thấy tiếng khóc đã ngắt quãng.
👩🏻: “Mẹ cũng đang buồn ngủ quá đây. Hai đứa mình đúng là con sâu ngủ, ngủ mãi vẫn không thấy đủ. Ước gì con không phải đi học còn mẹ không phải dậy chăm các con. Nhỉ!”
👧🏻: *gật gật, gục đầu vào mẹ*
👩🏻: “Mời con uống nốt cốc nước. Quả trứng luộc đang nằm chờ con. Nó nằm tr.ần tru.ồng nãy giờ chắc đang rét run! Ăn xong quả trứng trầ.n truồn.g con có thể ăn pancake cùng em nếu muốn.”
👧🏻: *phì cười, uống nước, ăn trứng*
Cuộc khủng hoảng dừng lại tại đó. Chúng tôi quay về làm việc của mình. Một lát sau, khi đã rảnh tay các việc khác, mình buộc tóc cho con.
👩🏻: “Theo con mình có thể làm gì để tình trạng này không diễn ra nữa?”
👧🏻: “Con cũng không biết.”
👩🏻: “Mẹ thấy những gì có thể bố mẹ đã làm cả rồi. Mẹ đã cố gắng để nhà mình ăn tối rất sớm, con đi ngủ từ 8h. Ngủ từ 8h tối là sớm lắm rồi ấy!”
👧🏻: “Nhưng buổi tối con bị khó ngủ. Con cứ nằm lăn lộn mãi mới ngủ được. Nó làm con được ngủ ít đi!”
Thật ra cái đoạn “mãi mới ngủ được” này chỉ kéo dài khoảng 10’. Vì sau khi ra khỏi phòng, mình luôn quay lên check xem con đã ngủ chưa và lần nào cũng thấy bạn ý đã ngủ chỉ sau khoảng 10’.
👧🏻: “Hoặc là buổi sáng bố mẹ có thể cho con ngủ thêm.”
👩🏻: “Buổi sáng bố mẹ cũng gọi con muộn nhất có thể rồi. Muộn hơn nữa thì con không kịp ăn hết bữa sáng hoặc sẽ đi học muộn. Bình thường các bạn ăn có 15-30’ thì các bạn ngủ thêm được, con ăn sáng hết hơn 1 tiếng thì con buộc phải dậy sớm hơn các bạn thôi.”
👩🏻: “Ê này, nói đến đây thì mẹ nhận ra vấn đề rồi đấy!”
👧🏻: “Là gì hả mẹ?”
👩🏻: “Bình thường các bạn ăn sáng có 15-30’ thôi, trong khi con ăn hơn 1 tiếng. Tức là các bạn có thể dậy muộn hơn con gần 1 tiếng. Mà có phải chỉ có mỗi việc ăn đâu, tất cả các việc con dềnh dàng đều góp phần làm giấc ngủ của con ngắn đi. Ví dụ: ăn trưa, ăn tối con cũng ăn lâu như thế. Người ta đánh răng mất 3’ thì con sờ sịt đủ thứ mất tận 15’. Tính ra con mất rất nhiều thời gian cho việc ngồi đần ra hoặc nghịch này nghịch kia, trong khi con có thể dành thời gian đó để ngủ.”
👧🏻: *im lặng không nói gì*
👩🏻: “Thế nên là tuỳ con thôi. Con là người quyết định giấc ngủ của con dài đến đâu, không phải là bố mẹ. Bố mẹ chỉ có thể bảo đảm 7:30 tối con xong hết mọi việc, chuẩn bị wind down để đi ngủ, sáng gọi con dậy để con kịp ăn xong bữa sáng, bảo đảm sức khoẻ. Con muốn ngủ dài hơn thì tất cả những việc khác con phải tập trung làm cho nhanh lên, vậy thôi. Thời gian có hạn, mình dùng nó để ngồi đần ra thì mình sẽ bớt thời gian ngủ. Mẹ có thể gọi con dậy muộn hơn nếu thời gian tới mẹ thấy con dành ít thời gian hơn vẫn ăn xong bữa sáng.”
Chị gái không nói gì, còn mình lên nhà chuẩn bị đưa con đi học. Một lát sau xuống đã thấy cô ấy ăn xong, nhanh hơn hẳn mọi ngày và không cần ai phải nhắc. Những ngày sau đó cũng vậy. Có hôm, con tự nhìn đồng hồ và tính:
👧🏻: “Mẹ nhìn này, hôm nay con ăn nhanh hơn hẳn 15 phút. Nếu cứ như này có nghĩa là con sẽ có thêm 15’ để ngủ. Nếu mà ăn tối nhanh nữa thì càng được ngủ nhiều!”
_______
Chắc hẳn mọi người còn nhớ mình đã không ít lần nói về sự lề mề của cô gái này. Cô ấy dềnh dàng và thong thả trong mọi chuyện, nhiều lúc khiến một người làm gì cũng rốt rẻng như mình muốn cáu điên lên. Bây giờ cô ấy 7 tuổi rưỡi, coi như mình đã sống trong cảnh này 5 năm trời.
Khi mình nói về “hệ quả tự nhiên của hành động” và “thời điểm vàng để tiếp thu” trong cuốn Nuôi Dạy Em Bé Có Chính Kiến, ý của mình chính là như thế này.
Hệ quả tự nhiên không phải điều gì đó mà bạn cố link vào để hù doạ/ gây áp lực cho con nhằm chấn chỉnh một hành vi ngay lập tức (như là nếu con không ăn nhanh lên, làm bố bực thì bố cho một trận), càng không phải những hình phạt chẳng liên quan gì tới hành động đó (như là con không ăn rau thì không được đi công viên).
“Hệ quả tự nhiên” phải là thứ chắc chắn sẽ xảy ra ngay cả khi không có sự can thiệp của bạn. Đôi khi mất tới 5 năm để đứa trẻ đủ khả năng hiểu mức độ nghiêm trọng của hệ quả, như câu chuyện mình vừa kể bên trên. Đó chính là “thời điểm vàng để tiếp thu” bởi con thật sự hiểu vì sao mình làm việc mình làm.
Chúng ta không thể một mặt muốn con mình có chính kiến, biết bảo vệ bản thân trước xã hội, biết tự giác làm điều đúng đắn; một mặt lại dùng quyền lực của mình để trấn áp con theo cách tiêu cực, trừng phạt con vì những điều con chưa đủ khả năng nhận thức. Gia đình là hình mẫu đầu tiên của con về xã hội. Trong “xã hội nhỏ” con không được tôn trọng ranh giới, không biết đâu là quyền của mình, những việc mình đang làm nhằm xây dựng điều gì có ích, thì lấy gì làm guideline khi con bước ra “xã hội lớn”?
Trong suốt gần 10 năm theo đuổi lĩnh vực Tâm Lý Gia Đình, bằng chính trải nghiệm của bản thân lẫn quá trình đồng hành cùng vài trăm gia đình, mình nhận ra nền tảng để làm tất cả những điều trên không phải là làm sao để giao tiếp cho hay, làm sao để giữ bình tĩnh mọi lúc. Điều khó nhất chính là giữ phản ứng của bạn trong 30-60 giây đầu tiên một cách nhất quán ngay cả khi bạn không ở trong trạng thái lý tưởng.
Phản ứng tức thời trong 30-60 giây đó của bạn sẽ quyết định tình huống trước mặt là cơ hội để kết nối, hay là cơn cuồng phong thịnh nộ làm tổn thương cả con lẫn bố mẹ. Nó là bước đệm quan trọng cho việc xây dựng lòng tin với con cái qua năm tháng, là cốt lõi quyết định con sẽ tiếp thu những gì bạn dạy hay sẽ chống đối bạn.
Lý thuyết về cách giữ bình tĩnh, về cách hít thở nhiều người đã nói rồi (chính mình cũng đã nói nhiều rồi). Nhưng vấn đề là không phải lúc nào bạn cũng trong trạng thái tỉnh táo và minh mẫn để nhớ được tất cả những điều đó (chứ chưa nói đến thực hành). Làm cha mẹ là chuỗi ngày multitasking không chỉ chân tay mà còn cả đầu óc. Trạng thái thường xuyên mà chúng ta phải đối mặt là sự căng thẳng, mệt mỏi, kiệt sức.
Nhưng mình dám bảo đảm với bạn rằng chúng ta có thể đi qua nó mà không cần trút lên con cái những tổn thương không đáng có, không phải hàng đêm ngồi trong bóng tối hối hận vì đã mắng chửi con, tự nhủ mình sẽ cố gắng hơn nhưng ngày mai lại thế. Cái bạn cần chính là một “công thức phản ứng” đủ gọn gàng để bạn có thể dùng ngay cả khi đang trong trạng thái thiếu minh mẫn nhất.
Bạn có thể tham khảo thêm ở đây:
“Công thức phản ứng 4N” được mình đúc kết từ gần 10 năm học tập, quan sát, ứng dụng với chính mình và kèm cặp thành công hàng trăm mentee. Đây là công thức được chắt lọc cực kỳ ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu và dễ nhớ. Ngay cả khi con “gây sự” trong lúc bạn đang “tay năm tay mười” như mình sáng nay, bạn vẫn có thể thực hiện mượt mà.
Khoá học định dạng text. Thân thiện với mobile user. Bạn có thể chủ động học và hoàn thành các bài tập trong thời gian bạn muốn. Học phí 699k, ưu đãi early bird chỉ 499k cho các bạn đăng ký trước ngày 10/6.
________
- Con cái không đợi chúng ta thay đổi thì mới lớn lên. Ngược lại, chúng ta là người cần thay đổi để kịp với tốc độ lớn lên của con -
Bình luận