Thời nào rồi mà còn nói ẩn nói ý?

Nói thật, mình cũng là người miền Bắc nhưng chính mình không tiêu hoá nổi cái “văn hoá” nghĩ một đằng, nói một nẻo. Người ta hay rỉ tai nhau:

“Người miền Bắc mời thì đừng có ăn.”

“Người miền Bắc nói vậy mà không phải vậy đâu.”

“Người miền Bắc thảo mai, giả tạo.”

Miền Bắc nào mình không biết chứ người Lạng Sơn quê mình nói gì thì chính là ý đó, mời ăn cơm là mời thật, nhà thêm khách chỉ có thêm vui chứ chẳng ai tiếc miếng thịt, bát canh. Không tin thì mời mọi người đầu năm về Lạng Sơn dự lễ hội Đầu Pháo, sẽ kiểm chứng được lời mình nói. Anh em 12 vào xác nhận xem tôi nói có phải không?

Đó là cái văn hoá mà mình đã lớn lên, nơi trẻ con sang nhà nhau chơi thì hồn nhiên ở lại ăn cơm, hôm sau lại sang tiếp vẫn được người lớn đón tiếp nhiệt tình.

Mình vẫn nhớ ngày bé, có giai đoạn mình “ăn chực” bền bỉ bên nhà bà D hàng xóm. Nhà bà D không có trẻ con, mình thỉnh thoảng chạy vào chơi, ngồi nói chuyện với bà và xem bà khâu cái này cái kia, bà cho mình ăn bánh quy bà làm. Đến bữa, ông bà hỏi ăn cơm không, mình thấy có món mình thích thì mình gật. Hôm sau mình lại sang chơi nhưng không ăn cơm vì nhìn mâm cơm không có món nào mình thích. Bà D có vẻ chưng hửng vì bà đã nấu cả phần của mình. Bà hỏi cặn kẽ mình thích ăn gì, hôm sau bà nấu toàn món mình thích để mình ở lại ăn. Có hôm mình không sang chơi nhưng đến bữa thấy bà D đứng ngoài cửa đợi mình chạy qua để gọi vào ăn cơm 😆 Mình không nhớ mình ăn chực nhà bà D bao lâu, nhưng có vẻ cũng lâu đấy.

Rồi lại có lần sang chơi với chị V bên nhà bác T. Chơi từ sáng đến chiều, ăn cơm với ngủ trưa nhà chị V luôn. Cả mùa hè có rất nhiều hôm như thế. Nhà chị V hơi thụt vào hơn so với mặt đường, có cái kiost đằng trước nên bố mẹ đi gọi về ăn cơm mình không nghe được gì luôn. Cả nhà chị V cũng không ai nghe thấy. Ăn chơi chán chê, chiều về mình với đứa em họ bị mắng một trận vì để cả nhà đi tìm suốt buổi trưa. Đó là nguyên do mình nhớ về những buổi ăn cơm nhà chị V đến tận giờ.

Tương tự, trẻ con đến nhà mình chơi rồi cả lũ (chứ không chỉ một đứa) ở lại ăn cơm cũng là chuyện bình thường. Chúng mình đều lớn lên như thế nên mình thật sự thấy khó hiểu khi nhiều người chi li, tính toán với trẻ con đến vậy. Ok không muốn đứa trẻ ở lại ăn cơm cũng chẳng sao, không ai đánh giá chuyện đó. Nhưng lý do gì không muốn mà lại cứ nhiệt tình mời, đứa trẻ ngây thơ tin thì về nói xấu sau lưng nó? Người lớn mà kỳ vậy?

Nói như thế không đồng nghĩa với việc tụi mình không được dạy phép lịch sự, lễ nghi. Chúng mình vẫn được dạy hết! Chỉ là chính những người lớn xung quanh mình luôn đối đãi với trẻ con, với nhau một cách thật thà. Trẻ con cứ thế lớn lên hồn nhiên mà không phải đề phòng “người ta nói vậy mà không phải vậy”. Những đứa trẻ đó khi trưởng thành cũng vô thức mang theo lòng nhiệt thành, hào sảng đó như một lẽ tự nhiên.

Ngày mình mới khởi nghiệp, có cậu em làm cùng là người miền Nam. Nó từng hỏi mình: “Chị ơi có phải người miền Bắc không bao giờ nói thẳng ý của họ không? Em khờ lắm nên có gì chị nói thẳng, đừng nói ý với em nha.” 😆 Mình không giải thích gì nhiều, nhưng một thời gian sau có thêm mấy bạn miền Nam khác vào team, thằng em bên trên đều dặn dò: “Yên tâm đi, chị QA nói cái gì thì ý chị ấy chính là như thế. Tụi mày cứ làm đúng như thế là được.”

Có lẽ nhờ thế mà tụi mình đi với nhau suốt bao nhiêu năm, từ khi bắt đầu tới khi mình không còn làm business đó nữa. Và đến giờ là hơn chục năm có lẻ, mối quan hệ của chúng mình vẫn rất thân thiết.

________

Sự vô tư của mình (và có thể cả những bạn cùng lớn lên với trải nghiệm giống mình) không phải chưa từng gặp xung đột với những người đến từ nền tảng văn hoá khác. Tuy nhiên, điều đó không thể khiến chúng mình buộc phải trở nên giống họ, phải cố gồng mình lên làm những thứ mình không thoải mái. Mình vẫn sống chân thành, không nói lời trái với lòng, không đẩy quyền quyết định điều mình muốn sang cho người khác và cầu mong họ hiểu ẩn ý để hành động đúng điều mình mong đợi. Không! Mình không thích thì mình không vồn vã, mình thích thì mình không đùn đẩy.

Ăn ngay nói thẳng không đồng nghĩa với nói năng sỗ sàng, bất lịch sự. Ở phía song song, sống ý tứ, khéo léo không đồng nghĩa với phải lòng vòng, giả tạo. Có thể mình không được lòng nhiều người ngay lúc ban đầu, nhưng những mối quan hệ đến giờ mình có đều là những mối quan hệ lâu năm, bền bỉ và chất lượng. Đơn giản thôi, vì mình không lãng phí năng lượng cho những thứ không cần thiết, trong đó có chuyện “nói ẩn nói ý”, để dành năng lượng xây dựng những thứ thật sự quan trọng, với những người cùng hệ quy chiếu và nhận thức giống mình.

Mình sống như thế ngay cả trong hôn nhân lẫn nuôi dạy con cái. Trong gia đình mình không có khái niệm: “Người ta nói thế thì mình phải tự hiểu là…” Trong gia đình mình, nói thế nào thì nó là như thế. Nếu người khác không hiểu đúng ý mình thì đó là do mình diễn đạt chưa được rõ ràng, gãy gọn. Thay vì bực dọc trách người khác không tinh ý, hãy về học lại cách diễn đạt. Tương tự, không phải lỗi của mình khi người khác lòng vòng và mình không hiểu.

Một trong những bài học quan trọng mình dồn rất nhiều tâm huyết để dạy học viên khoá A Better Marriage là: Thiết lập ranh giới giữa những gì thuộc quyền kiểm soát của mình và những gì thuộc quyền của người khác. Có như vậy, chúng ta mới thôi bất mãn trước những việc bất như ý. Hôn nhân hay bất cứ mối quan hệ nào cũng cần được xây dựng trên nền tảng ranh giới lành mạnh và rõ ràng.

Tuy nhiên, nói thì đơn giản, khi áp dụng vào cuộc sống, chúng ta vẫn nhiều khi vô thức quên mất ranh giới này nếu không tỉnh táo. Câu chuyện “nói ẩn ý” trong bài này chính là ví dụ. Có những thứ rõ ràng là mình muốn, thuộc quyền kiểm soát của mình, cớ gì lại đẩy trách nhiệm quyết định sang cho người khác rồi bực dọc khi người ta quyết không đúng ý mình?

Những người sống như thế thật sự họ không thấy mệt ạ? Mình chỉ nghĩ đến thôi đã thấy oải lắm luôn. Theo quan điểm của mình, đây không nên được gọi là “nét văn hoá”, mà là “tồn dư” cần bãi bỏ mới đúng. Đã là “nét văn hoá” thì nó phải đẹp, phải khiến nhân loại yêu thương và gần gũi nhau hơn mới phải chứ?