Làm gì khi con mình là số ít nằm ngoài một trend đang hot trong trường học?

Gần đây có phim hoạt hình Kpop Demon Hunters (KDH) rất hot trên Netflix, gần như các bạn ở lớp con mình đều xem và thuộc tất cả các bài hát. Chỉ riêng con mình và một số ít bạn khác chưa được xem, chỉ được nghe nhạc và xem clip nhạc trên YouTube.

Mình sẽ không đi sâu vào phân tích lý do vì sao mình chưa cho Emma (7 tuổi) xem, vì nó không phải nội dung chính của câu chuyện hôm nay.

________

Trước tiên, cần làm rõ một điều là con mình cũng như những bạn nhỏ khác, chưa có khả năng chống lại cám dỗ. Con mình cũng thích được xem chứ không phải không.

👧🏻: “Mẹ ơi, khi nào con sẽ được xem KDH?”

👩🏻: “Mẹ nghĩ là khoảng 9-10 tuổi.”

👧🏻: “Yay! Vậy là chỉ còn 2-3 năm nữa. Con hi vọng đến lúc đó người ta vẫn để nó trên Netflix để con được xem.”

👩🏻: “Con cảm thấy thế nào khi mình là một trong số ít những bạn chưa được xem?”

👧🏻: “Con cũng không thấy gì cả. Con chỉ tò mò thôi. Tại sao con chưa được xem trong khi các bạn được xem hả mẹ?”

👩🏻: “Bố mẹ đã xem qua nội dung và thấy là có một số tình tiết có thể khiến độ tuổi của con nhận thức sai về một vài vấn đề. Tức là trong phim người ta làm quá lên để tăng sự gay cấn, nhưng vì các con còn nhỏ, các con có thể nghĩ rằng ngoài đời thật cũng như vậy. Các con có thể lấy những gì mình được xem trên phim để làm tiêu chuẩn sống ngoài thực tế, thì đó là điều nguy hiểm nếu không có bố mẹ kiểm soát.”

👧🏻: “Con hiểu rồi. Thế thì con sẽ nghe nhạc như bây giờ thôi. Đợi khi nào 10 tuổi con sẽ xem.”

👩🏻: “Thế ở lớp con, khi các bạn nói chuyện về phim đó thì con làm gì?”

👧🏻: “Con nghe và con cố nhớ xem các bạn nói gì. Con cố nhớ xem có nhân vật nào, bài hát tên là gì để về con nhờ mẹ bật cho con nghe. Con có thể hát cùng các bạn mà không cần xem phim.”

👩🏻: “Bố mẹ đang bàn với nhau là có thể đợt tới nghỉ Giáng Sinh sẽ cùng con xem phim đó. Cả nhà mình cùng xem. Nếu có tình tiết nào con có thể hiểu sai thì bố mẹ sẽ kịp thời giải thích. Con thấy thế nào?”

👧🏻: “Thật á? Con không phải đợi đến 10 tuổi á? Yayyy! Thế thì con sẽ nói cho mẹ một bí mật này. Con đã hứa với bạn là không nói ra rồi nhưng hôm nay con nói cho mẹ nhé. Hôm con chơi ở nhà bạn A, bạn A đã bật cho con xem 1 tập rồi. Bạn ấy dặn con về không được nói cho mẹ.”

👩🏻: “Thế à? Vậy nói ra rồi con thấy thế nào?”

👧🏻: “Con thấy may quá! May mà giờ con không phải giữ cái bí mật đó nữa.”

👩🏻: “Mẹ cảm ơn con đã nói ra sự thật.”

👧🏻: “Bạn A bảo là nói ra sẽ bị mẹ mắng vì mẹ đã bảo không xem rồi, nhưng con có bị mắng đâu. Con biết là mẹ không bao giờ mắng nếu con nói thật.”

👩🏻: “Nếu bây giờ mà bạn A biết con đã nói ra, có thể bạn ấy sẽ giận con nên mẹ sẽ giả vờ là mẹ không biết gì nhé. Mẹ sẽ giữ bí mật chuyện con đã nói cho mẹ.

Nhưng con phải nhớ điều này: Tất cả những chuyện bạn bè dặn phải giấu bố mẹ, phần lớn đều là chuyện không tốt. Nếu tốt thì không việc gì phải giấu. Nếu ai rủ con làm chuyện gì và dặn không nói với bố mẹ thì chắc chắn đó là chuyện không nên làm, sẽ gây hại cho con, con nên từ chối nhé.”

👧🏻: “Nhưng lúc đấy là A cứ rủ con chứ không phải con đòi xem đâu.”

👩🏻: “Bạn rủ nhưng mình mới là người quyết định có tham gia hay không. Con có quyền từ chối và con nên từ chối những chuyện con biết là có hại, ngay cả khi nó có vẻ rất vui nhé. Không thiếu chuyện vừa vui vừa lành mạnh, không nhất định phải vui kiểu thế, con hiểu chưa?”

👧🏻: “Vâng. À mẹ ơi, còn chuyện này nữa. Bạn A đã biết con không được xem phim đó, tức là có rất nhiều thứ con không biết. Nhưng mỗi khi nói chuyện bạn ấy cứ bảo là ‘How can you not know? Everyone knows’, rồi cười con, khiến con thấy không vui.”

👩🏻: “Thế nên khi A rủ con mới đồng ý phải không?”

👧🏻: “Vâng.”

👩🏻: “Ngoài A ra thì có bạn nào như vậy nữa không?”

👧🏻: “Chỉ có mỗi A thôi.”

👩🏻: “Rất nhiều bạn xem mà có mỗi A chế giễu con như vậy, thế các bạn khác trong lớp phản ứng thế nào khi con là số ít chưa được xem?”

👧🏻: “Các bạn cố giải thích cho con ai là ai để con nhớ. Bạn R còn vẽ cho con các hình nhân vật, rồi viết cho con lời bài hát để con hát theo bạn ấy nữa.”

👩🏻: “Vậy con thấy ai là người bạn tốt mà con nên chơi cùng?”

👧🏻: “Các bạn đều tốt với con, chỉ có A không tốt (với con).”

👩🏻: “Vậy rõ ràng đó là vấn đề đến từ phía A, không đến từ việc con có xem phim đó hay không, đúng chưa nào? Một người bạn tốt sẽ không chế giếu mình vì những điều mình không biết. Ngược lại, họ giúp mình hết sức có thể trong khả năng của họ. Giống như R ấy!”

👧🏻: “Con sẽ không bao giờ làm như A. Khi nào con được xem rồi con cũng sẽ không làm vậy với những bạn chưa xem. Con sẽ giải thích cho các bạn ấy.”

👩🏻: “Mẹ cảm ơn con! Con thấy thế nào sau khi nói ra hết những chuyện đó với mẹ?”

👧🏻: “Con thấy tốt (I feel good)! Mẹ chỉ cho con nên làm thế nào.”

👩🏻: “Vậy rõ ràng là nói cho mẹ có lợi hơn là giấu mẹ, đúng không?”

👧🏻: “Vâng. Nhưng mà cái tập A cho con xem ấy, không có gì xấu như những gì mẹ nói đâu. Con thấy bình thường thôi.”

👩🏻: “Đấy có thể là vấn đề đấy! Vấn đề nằm ở chỗ các con còn quá nhỏ để phân biệt cái gì là bình thường. Việc con thấy bình thường hoàn toàn có thể là vì con không biết đâu là không bình thường. Nguy hiểm là ở chỗ đấy đấy!”

👧🏻: “À, đúng rồi nhỉ! Thôi, từ giờ con sẽ chỉ xem khi có bố mẹ.”

________

Vậy quay lại câu hỏi ở tiêu đề, chúng ta có thể làm gì khi phong cách và định hướng giáo dục của mình đi hơi khác số đông?

1. Mỗi bố mẹ sẽ có những phong cách nuôi dạy khác nhau. Những gì số đông làm không có nghĩa là nó phù hợp với gia đình bạn. Hãy kiên định với mục tiêu giáo dục của mình.

2. Kiên định đến đâu để con không bị lạc lõng giữa các bạn? Đây là câu hỏi mấu chốt. Tuỳ từng tình huống cụ thể mà bố mẹ xem xét có thể dịch chuyển ranh giới của mình hay không. Như tình huống trong bài, mình và chồng sau khi quan sát biểu hiện của con, dò hỏi môi trường trong lớp học và phân tích nội dung bộ phim đã quyết định sẽ cho con xem dưới sự giám sát của bố mẹ. Nếu đó là những nội dung không phù hợp, mình vẫn sẽ kiên định không cho con xem, kèm theo giải thích cụ thể và dạy con tự nhìn nhận những tình huống như bị bạn chế nhạo.

Nếu căng thẳng leo thang quá, tức là giả sử cả lớp hùa vào chế nhạo con mình chỉ vì con mình không theo một cái trend độk hại nào đó, thì đó chắc chắn không phải môi trường mình muốn con theo học. Mình sẽ chuyển trường cho con để bảo vệ con, bởi trẻ con đâu có quyền chọn môi trường học tập của mình, quyền đó nằm trong tay cha mẹ.

3. Sự cấm đoán cực đoan sẽ dẫn đến giấu giếm, lén lút. Đó là điều nhà mình luôn để ý kỹ mỗi khi giới hạn con làm gì đó. Chuyện ăn bánh kẹo ngọt cũng vậy. Mình không cấm hoàn toàn, vẫn cho con ăn mỗi khi đi cùng bạn bè, đi sinh nhật, nhưng sẽ hạn chế không mua sẵn về nhà và nói cho con biết vì sao con không nên ăn nhiều, ăn xong cần làm gì (đánh răng để không sâu răng chẳng hạn). Khi bố mẹ không cực đoan, biết để ý đến tâm tư của con, không trách phạt những điều con không biết, không đủ khả năng hoặc không cố tình, con sẽ thoải mái khi chia sẻ với bố mẹ để tìm lời khuyên thay vì tìm cách chống đối.

Mình muốn mỗi khi gặp vấn đề, suy nghĩ đầu tiên xuất hiện trong đầu con mình là: “Mình sẽ kể vấn đề này cho bố mẹ”, chứ không phải là: “Mình sẽ gặp vấn đề nếu bố mẹ biết chuyện này”.

_______

P/s: Mỗi khi những nội dung trò chuyện của mẹ con mình được FB đề xuất cho nhiều người lạ, thường có các bạn comment rằng không đứa trẻ nào ăn nói như thế, rằng con mình nói chuyện như tiểu thuyết, có bạn còn cho rằng mình bịa ra những chuyện này. Đó là vì các bạn không hiểu 3 điều sau:

1. Con mình sống ở nước ngoài, phần lớn thời gian ở trường nói tiếng Anh nên khi giao tiếp tiếng Việt sẽ có xu hướng chuyển ngữ song song. Tức là nói tiếng Việt theo văn phong tiếng Anh. “Tiểu thuyết” mà các bạn hay đọc cũng là dịch chuyển ngữ từ tiếng Anh ra nên giống nhau là phải rồi. Có gì lạ đâu? 😆

2. Có nhiều câu con mình nói bằng tiếng Anh, mình dịch lại và cố gắng dịch sát nghĩa nhất có thể. Ví dụ khi con nói “broke a promise” mình sẽ dịch là “phá bỏ lời hứa”. Nghe nó không tự nhiên vì người Việt không nói thế trong văn nói, nhưng nó trọn vẹn ý của con mình.

3. Còn chuyện có bạn cho rằng mình bịa ra những chuyện này thì mình cũng… kệ các bạn thôi chứ biết sao giờ? 😆 Có ảnh hưởng gì đến cuộc sống của mình đâu! Người cần đọc vẫn đọc. Người rút ra được bài học vẫn rút ra. Người thích góp ý thì vẫn góp ý. Người thích phán xét thì vẫn phán xét.

Còn mình béo thì mình vẫn béo 😗 Chả thấy gầy đi miếng nào.

_____

P/s 2:

Tại sao mình lại giữ bí mật chuyện con mình đã tiết lộ việc xem phim ở nhà A, thay vì vạch trần A hoặc nói chuyện với phụ huynh của bạn ấy?

1. Chuyện khiến con mình không thoải mái khi phải giữ bí mật là vì người con đang phải cố giấu bí mật đó là bố mẹ - những người lâu nay luôn là chỗ con có thể tâm sự bất cứ chuyện gì. Chứ không phải vì con mình không thích giữ bí mật nói chung, và nói ra để mình đi loa lên, đi vạch trần hộ. Hiểu sai 2 cái này rất nguy hiểm nhé các bạn.

2. Bảy tuổi là giai đoạn các con phát triển nhu cầu bạn bè rất mạnh mẽ, là giai đoạn học cách thích nghi để thuộc về một nhóm cộng đồng khác ngoài gia đình. Các bạn quan sát có thể thấy ở lứa tuổi này, trong các lớp học đều vô thức chia thành các nhóm nhỏ các bạn chơi với nhau thân hơn so với các bạn còn lại trong lớp. Chuyện các bạn giao kèo với nhau chuyện nọ chuyện kia là phát triển nhận thức rất bình thường. Chỉ là các bạn vẫn còn nhỏ, chưa đủ khả năng phân biệt đâu là những giao kèo nên từ chối.

Chuyện 2 đứa hứa với nhau đã diễn ra trước khi con mình được trang bị đủ kĩ năng và nhận thức. Vì con mình đã hứa không tiết lộ nên A mới cho xem. Đó là giao kèo từ 2 phía. Nếu mình vạch trần để A bị bố mẹ mắng, khi đó con mình sẽ phải chịu hậu quả (bị bạn cho là phản bội chẳng hạn) chỉ vì đã tin tưởng tiết lộ cho mình. Sau này, con mình sẽ dè chừng hơn mỗi khi định tiết lộ cho mình vấn đề gì đó đang gặp với bạn bè. Đó là điều mình không muốn.

3. Như đã nói ở trên, đây là giao kèo từ 2 phía. Nếu con mình được trang bị đủ nhận thức và từ chối, A cũng sẽ không ép được con mình xem. Mấu chốt vấn đề ở đây là gì? Là mình phải nhận ra con mình đang thiếu kĩ năng gì, nhận thức giới hạn ở đâu để trang bị kịp thời cho nó. Chứ không phải là đến mắng vốn con nhà người ta, đổ cho con người ta rủ rê con mình, yêu cầu người ta dạy lại con, trong khi con người ta cũng chỉ là một đứa trẻ có nhận thức tương đương con mình thôi.

4. Chuyện A xem phim không phải là vấn đề, vì rõ ràng bố mẹ A đồng ý nên bạn ấy mới được xem. Như mình đã nói, mỗi nhà một cách giáo dục và mình không đánh giá những nhà cho con xem là này là nọ. Chuyện A rủ con mình xem, chắc chắn đến từ ý tốt vì chính A rất thích phim đó, thấy phim đó hay, muốn con mình cũng được xem để có thể nói chuyện nhiều hơn về bộ phim. Trẻ con trong mắt mình đều như vậy. A không cố tình hại con mình hay cố tình dạy con mình nói dối. (Chuyện A chế nhạo là chuyện khác, nên tách biệt khỏi chuyện này.)

Vấn đề chỉ đến khi con mình phải lựa chọn giữa việc được xem thử thứ nó tò mò bấy lâu, và việc giấu bố mẹ - điều mà nó không thoải mái.

Vậy thì mình nên là người làm cho lựa chọn đó dễ dàng hơn, nếu mình vừa muốn dạy con theo cách của mình, vừa muốn con không giấu mình những chuyện tương tự trong tương lai, bằng cách:

- Trang bị đầy đủ cho con kĩ năng nhận biết khi nào là chuyện nên từ chối.

- Cho con lòng tin rằng những điều con muốn, bố mẹ đều có thể xem xét cho con nếu nó an toàn, con không phải thèm khát rồi lén lút sau lưng.

- Giữ thể diện cho con trước bạn bè. Không làm con mất mặt, khó xử. Để con thấy rằng sẽ không có hậu quả gì khủng khiếp với bạn bè khi nói cho bố mẹ.

_____

Thật ra qua chuyện này, mình phải cảm ơn A. Vì nếu không có chuyện A dặn con mình giấu bố mẹ, mình sẽ không biết được với con mình, bố mẹ là nơi an toàn đến mức ngay cả khi chưa đủ kĩ năng nhận biết rõ ràng, con vẫn có thể lờ mờ nhận ra điều đó không đúng qua cảm xúc “không thoải mái” khi phải giấu bố mẹ. Nói ra được mà cảm giác như trút được gánh nặng.