Có nên trả tiền để con làm việc nhà?

Chuyện là thế này,

Sau bài chia sẻ về việc con gái mình đã mua được ngôi nhà búp bê đầu tiên bằng tiền “kiếm được”, mình nhận được rất nhiều câu hỏi xoay quanh chuyện thưởng phạt. Phần đông mọi người lo lắng về việc phần thưởng có thể làm “hư con”, khiến con không hiểu được ý nghĩa thật sự của lao động. Mình sẽ phân tích lần lượt để mọi người hiểu thêm và chúng ta cùng thảo luận thêm nhé.

1. NGUYÊN LÝ CỦA PHẦN THƯỞNG:

Tình cờ đây cũng là một phần của module đầu tiên mình học trong chương trình học Thạc Sĩ. Mình sẽ nói ngắn gọn và đơn giản thôi.

Rất nhiều nghiên cứu và thực nghiệm đã chỉ ra hành vi của con người và động vật đều bị ảnh hưởng bởi phần thưởng (rewards) và hình phạt (punishments). Việc nhận được phần thưởng sẽ khuyến khích một hành vi được lặp lại trong tương lai, cũng như hình phạt nhằm làm giảm khả năng lặp lại của hành vi đó. Bạn có thể thấy cơ chế thưởng - phạt xuất hiện gần như mọi nơi trong cuộc sống hằng ngày. Việc bạn đỗ xe đúng nơi quy định, hay việc bạn tuân thủ pháp luật, đều đến từ cơ chế thưởng - phạt này trước tiên.

Vậy thì muốn khuyến khích con làm việc nhà, hãy cho con phần thưởng. Phần thưởng ở đây có thể là BẤT KỲ ĐIỀU GÌ MANG ĐẾN CẢM XÚC TÍCH CỰC ở con. Ví dụ như một lời khen, một cái ôm, sự ghi nhận, kẹo bánh, đồ chơi, tiền bạc, vv… Ngay cả cái gọi là “động lực nội tại” cũng chính là một dạng phần thưởng, bởi nó khơi gợi cảm xúc tích cực ở mỗi người. Vì vậy, phần thưởng không chỉ gói gọn ở vật chất, mà có thể ở bất kỳ dạng gì, miễn là điều đó mang đến cảm xúc tích cực.

Do đó, nếu “phần thưởng” của bạn không mang lại cảm xúc tích cực này, sự tự nguyện lặp lại hành vi của con cũng sẽ không được khuyến khích. Ví dụ: bạn thưởng ngôi sao, thưởng tiền khi con chẳng cần hay chẳng có mục tiêu nào liên quan đến những thứ đó.

Câu hỏi đặt ra ở đây là: “Thưởng tiền có sợ sau này cứ phải có tiền con mới làm không?”

Không riêng tiền mà bất kỳ phần thưởng nào cũng vậy, khi không có nữa thì sự tự nguyện trong hành vi sẽ dần mất đi. Mấu chốt ở đây là sự chuyển đổi nhịp nhàng giữa các loại hình phần thưởng, phù hợp với mục đích và khả năng của mỗi giai đoạn.

Ví dụ: Con mình đang rất cần tiền để mua nhà búp bê, đó là mục tiêu có động lực mạnh nhất. Khi đạt được mục tiêu đó rồi, nếu vẫn lấy phần thưởng là tiền thì sẽ không còn hiệu quả nữa, thậm chí phản tác dụng. Lúc này, cần khơi gợi một mục tiêu khác như: cảm giác mình đã lớn, có thể tự làm được rất nhiều việc.

Tương tự với các loại phần thưởng khác như lời khen. Ở giai đoạn 3 tuổi, việc tự cởi và mặc được quần áo rất đáng được khen ngợi vì con cần nhiều nỗ lực. Những lời khen kịp thời sẽ khuyến khích con lặp lại điều đó đến khi thành thục. Nhưng ở giai đoạn 5 tuổi, khi việc tự thay quần áo đã trở nên dễ dàng, thì lời khen không còn cần thiết nữa. Con sẽ tiếp tục làm điều đó như một chuyện hiển nhiên.

Vậy nên bạn đừng ám thị thưởng tiền là xấu, khen nhiều là xấu. Phần thưởng lẫn lời khen cần phù hợp với mục tiêu và khả năng của trẻ ở từng giai đoạn.

2. MỤC ĐÍCH:

Để đánh giá tính khả thi và kết quả của một kế hoạch, chúng ta cần nắm rõ mục đích ban đầu của kế hoạch đó. Bản thân câu hỏi “có nên trả tiền để con làm việc nhà?” là câu hỏi thiếu bối cảnh. Những câu hỏi như vậy luôn tạo ra những tranh luận không hồi kết, bởi với từng mục đích và bối cảnh khác nhau, sẽ có những luận điểm rất khác nhau và luận điểm nào cũng có lý cả.

Mục đích của bạn khi trả tiền hoặc không trả tiền cho con là gì? Bạn muốn dạy con điều gì qua quyết định đó? Với mình, ở thời điểm đưa ra thoả thuận với con, mục đích của mình là:

- Tạo điều kiện cho bạn ấy hiểu về cách đồng tiền được kiếm về và chi ra.

- Biết cảm giác khi nỗ lực theo đuổi một mục tiêu cụ thể và cảm giác khi đạt được nó. Đây sẽ là nền tảng góp phần tạo nên sự tự tin của bạn ấy sau này: chỉ cần nỗ lực là sẽ có kết quả.

Đó là lý do mình chỉ trả tiền cho bạn ấy cho đến khi bạn ấy đạt được mục tiêu, không trả mãi mãi vì mục đích của mình không phải là dùng tiền để khuyến khích bạn ấy làm việc nhà. Việc nhà là việc tất cả mọi thành viên đều có trách nhiệm chia sẻ với nhau. Điều này cũng đã được làm rõ ngay từ đầu, khi hai mẹ con bước vào thoả thuận.

Nhờ làm rõ mục đích cho cả hai bên, chuyện mọi người thắc mắc rằng “có sợ sau này cứ phải có tiền con mới làm việc nhà không” đã không xảy ra. Bởi ngay từ đầu, bạn ấy đã hiểu mẹ trả tiền để tạo điều kiện cho mình mua nhà búp bê chứ không phải đang thuê mình làm việc nhà.

Khi mua được nhà búp bê rồi, những việc được phân công bạn ấy vẫn làm như cũ. Một phần vì qua mấy tháng được khích lệ bằng điều bạn ấy cần (tiền mua nhà búp bê), bạn ấy đã thành thạo những kỹ năng đó, dẫn đến việc gấp quần áo hay dọn dẹp đồ chơi không còn khó và choáng ngợp nữa. Bạn ấy cũng dần coi những việc đó là thói quen dù không còn được nhận tiền. Lúc này, phần thưởng bạn ấy nhận được là cảm giác tự tin rằng mình đã lớn.

TÓM LẠI:

Đừng chỉ đọc những lời khuyên trên mạng về một quan điểm nào đó mà không xét đến yếu tố bối cảnh và mục đích. Bởi khi đó bạn sẽ vô cùng hoang mang nếu hoàn cảnh của bạn không khớp với người đưa ra lời khuyên, hoặc giận dữ nếu ai đó có quan điểm trái ngược. Mình luôn dặn học viên của mình phải biết nghi ngờ và hỏi vặn, ngay cả khi người đứng trước các bạn ấy là mình, hay bất kỳ thầy cô nào khác. Có như vậy bạn mới làm chủ được những điều xảy ra quanh mình. Đó cũng là lý do vì sao các chương trình kèm cặp 1:1 luôn có giá rất cao, vì nó được đo ni đóng giày theo bối cảnh, tính cách, trải nghiệm và hoàn cảnh của từng người học.

Mọi bài viết của mình, bao gồm cả bài bạn đang đọc cũng thế thôi. Nó đúng với mình, với một phần nhỏ dân số, đúng trong một bối cảnh nhất định, chứ KHÔNG HỀ LÀ CHÂN LÝ 👌