Giáo dục trong gia đình

Trong bài viết hôm trước của mình có một bình luận như thế này. Dù đã trả lời như trong ảnh nhưng 2 ngày qua mình vẫn nghĩ về bình luận của bạn ấy nên quyết định viết bài này.

Trước hết, mình cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc nội dung của mình - một nội dung dài lại còn toàn text. Không những thế bạn còn để lại comment, dù trái chiều nhưng vẫn rất lịch sự. Trong bối cảnh những người làm nội dung phải tranh giành để có được một chút sự chú ý từ người xem thì việc này là một sự ưu ái với mình. Vì vậy, nếu bài viết này vô tình lại được đề xuất trên feed của bạn, mình hi vọng bạn không nghĩ rằng mình đang tìm cách bới móc và chỉ trích. Mình đã qua cái tuổi phải cãi bằng được để thắng, để chứng minh mình đúng. Khi để lại comment trả lời trong ảnh, mình thực sự đã kệ.

Nhưng 2 ngày qua mình nhận ra mình muốn thảo luận sâu hơn về vấn đề này. Comment của bạn là khởi nguồn thôi, chứ nội dung bài viết này không hoàn toàn chỉ tập trung vào comment đó.

Lý do mình quyết định viết bài này là vì mình đã từng sống trong bối cảnh mà bạn đưa ra, từng mang tư duy như vậy vào việc giáo dục nhưng mình may mắn được đến nơi mà phần đông xã hội người ta làm khác, được nhìn thấy những hình mẫu sát sườn trong thực tế suốt 18 năm để thay đổi niềm tin này, để biết rằng có một thế giới khác mà trước đây mình không hề biết nó tồn tại.

“Chúng ta không biết những gì chúng ta không biết.” Và có những điều một khi đã biết rồi thì chúng ta không thể quay lại là mình khi không biết.

1. PHÁP LUẬT DÀNH CHO TẬP THỂ, GIÁO DỤC GIA ĐÌNH DÀNH CHO CÁ NHÂN

Đúng vậy! Pháp luật được tạo ra nhằm duy trì trật tự xã hội nên nó cần phải phù hợp để áp dụng trên diện rộng và có tính răn đe. Tuy nhiên, ngay cả thế, luật pháp vẫn có khung độ tuổi áp dụng nhất định - tức là chỉ áp dụng khi người ta đã qua độ tuổi sàn để có đầy đủ nhận thức lẫn năng lực hành vi dân sự. Thậm chí, đủ độ tuổi sàn để chịu trách nhiệm luật pháp nhưng trí não không đủ phát triển (bị tâm thần, chậm phát triển) vẫn có những quy định và chế tài riêng.

Điều đó liên quan đến giáo dục như thế nào?

Rất liên quan ở chỗ ngay cả luật pháp nghiêm minh vẫn không bỏ qua “năng lực nhận thức”. Vì vậy giáo dục càng không được phép bỏ qua điểm này. Cách chúng ta dạy một đứa trẻ 3 tuổi phải khác với đứa trẻ 7 tuổi, cách tiếp cận đứa trẻ 7 tuổi cũng phải khác với đứa trẻ 12 tuổi, bởi năng lực nhận thức ở từng độ tuổi là khác nhau.

Mình đã học tập và làm việc trong mảng này gần 10 năm, vì vậy những gì mình sắp nói không đến từ quan điểm cá nhân hay ý thích của mình. Nó dựa trên quá trình học tập, nghiên cứu và thực hành với vài trăm gia đình của mình và vô số báo cáo nghiên cứu khoa học trên thế giới.

Việc chúng ta trừng phạt trẻ em bằng những hình phạt không phù hợp, không liên quan, thậm chí có phần khắc nghiệt và độc đoán không làm cho não bộ trẻ phát triển nhanh hơn để đến đến điểm nhận thức nhanh hơn. Nó có thể hiệu quả ngay lập tức bởi nó gieo rắc nỗi sợ về việc sinh tồn. Trẻ không thể sinh tồn nếu thiếu bạn, vì vậy con sẽ vô thức làm mọi cách để được bạn yêu, được bạn công nhận, không bị bạn bỏ rơi hay ghét bỏ. Đó là lý do vì sao người ta chuộng “quy tắc bàn tay phải” hay những hình phạt đánh vào lợi ích, vào những thứ “người cầm quyền” có thể toàn quyền ban cho rồi lấy lại với một đứa trẻ yếu đuối, phụ thuộc. Nó gieo rắc nỗi sợ và sự ám ảnh. Nhưng điều đó không có nghĩa là con hiểu vì sao con nên làm những việc bạn muốn con làm.

Những ám ảnh tuổi thơ không mất đi qua thời gian dù bề ngoài có thể chúng ta đang có những công dân tốt, tuân thủ pháp luật. Nó thể hiện đằng sau cánh cửa phòng tham vấn, trung tâm trị liệu chấn thương tinh thần, thậm chí sau song sắt nhà tù. Nó thể hiện ở những people pleaser, ở những người rối loạn lo âu, ở những người hay thanh minh hoặc né tránh trách nhiệm trong mọi hoàn cảnh, ở những người tiếp tục trút xuống con cái những tổn thương mà họ không biết rằng đó là tổn thương, vân vân và vân vân. Hệ quả của nó muôn hình vạn trạng.

Và đến khi đứa trẻ dần lớn, dần tự lập khỏi những phụ thuộc sinh tồn và quay sang chống đối, “nhà cầm quyền” sẽ làm gì? Tiếp tục đổ lỗi cho đứa trẻ là dị biệt, là hư hỏng, giáng xuống những đòn mạnh hơn để gây ra những mất mát lớn hơn, miễn là mình vẫn được đứng ở vai “người cầm quyền”? Hay mình sẽ kệ nó luôn cho xã hội dạy, để nó tự trải qua những va vấp có thể làm hỏng một cuộc đời, chẳng khác những đứa trẻ bất hạnh không có bố mẹ là bao?

Một hệ quả trái ngược đến từ cách làm này là chúng ta có những đứa trẻ “răm rắp”. Bề ngoài đó là những công dân tốt, là những người biết điều, biết vì người khác, nhưng bên trong họ là những đứa trẻ không biết mình muốn gì, không dám nói ra điều mình nghĩ, không dám phản kháng trước những chèn ép hay bất công, chỉ biết im lặng hứng chịu sự dày vò mà không thể làm gì khác. Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao có những cô gái bị chồng bạo hành đến chết vẫn không dám li hôn? Mình không muốn doạ nhưng thực tế đau lòng ở mức cực đoan là như thế đấy!

Các bạn muốn con cái chúng ta là trường hợp nào trong 2 trường hợp trên? Mình thì cả 2 đều không muốn. Đó là lý do mình không chọn cách làm đó. Mình muốn mỗi đứa trẻ lớn lên (trong đó có con mình) được tự do thể hiện bản thân, tự giác làm điều đúng đắn vì hiểu điều đó mang lại lợi ích gì cho xã hội, hiểu những tiêu chuẩn đạo đức (chứ không phải chỉ vì sợ bị phạt, bị đi tù), được tự do cống hiến mà không bị ghìm bước bởi những chấn thương tinh thần, được cảm thấy an toàn và có chỗ dựa khi sóng gió, được thoải mái tìm đến bố mẹ để xin lời khuyên thay vì tìm cách giấu làm sao để bố mẹ đừng biết.

Mình có thể đợi con cả đời, 5-7 năm có xá gì so với một đời phía trước?

2. KHÔNG CÓ ĐỨA TRẺ NÀO “TỰ NHIÊN BIẾT”, CŨNG NHƯ KHÔNG CÓ ĐỨA TRẺ NÀO “DẠY MÃI KHÔNG BIẾT”.

Dạy mãi không biết chắc chắn là người dạy đã dạy sai phương pháp hoặc không thể/ không đủ khả năng tìm ra phương pháp phù hợp dành riêng cho đứa trẻ đó. Tất nhiên mình đang khoanh vùng những trường hợp trẻ có trí não phát triển bình thường. Đó là lý do vì sao giáo dục gia đình rất quan trọng, bởi nó là môi trường duy nhất con bạn có thể được giáo dục theo cách tiếp cận cá nhân hoá cao nhất. Nếu giáo dục trong gia đình không ổn, giáo dục trường học cũng sẽ bất lực, và khi để pháp luật phải nhúng tay thì đã quá muộn.

Nếu chúng ta không nhìn thấy mình là một phần nguyên nhân vấn đề, gạt bản thân ra khỏi trách nhiệm dẫn đến hậu quả và chỉ khăng khăng đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho bản thân đứa trẻ thì rõ ràng cái kết quả chúng ta đạt được sẽ không giống những người nhận phần trách nhiệm của bản thân để thay đổi và nỗ lực.

3. LỜI KẾT

Mình viết ra những dòng này lúc 2h sáng không phải để một mực chứng minh mình đúng hay muốn lôi kéo ai cả. Mình nghĩ về nó bởi nó có thể chỉ ảnh hưởng đến một ngày, một khắc trong cuộc sống của chúng ta nhưng lại để lại ảnh hưởng lên cả cuộc đời những đứa trẻ không được lựa chọn. Gần 10 năm qua mình đi con đường này cũng vì một niềm đau đáu như vậy.

Mình đã qua cái tuổi nhất định phải chứng minh mình đúng. Thậm chí, bây giờ ai bảo mình sai, mình ngu, mình đần độn, mình đều nhận hết luôn cho hai bên hoan hỉ. Vì thế, nếu những điều mình vừa nói không hợp nhân sinh quan của bạn, bạn có thể lướt qua và bắt đầu một ngày vui vẻ, không cần tốn thời gian với một đứa như mình làm gì bởi tranh cãi trên mxh vốn là những tranh cãi không hồi kết. Đơn giản vì định dạng nội dung trên mxh không bao giờ có thể bao quát toàn bộ mọi trường hợp và lỗ hổng. Đến các nghiên cứu khoa học còn phải khoanh vùng nghiên cứu và ngoại lệ thì các bạn mất công cãi nhau với một bài đăng trên mxh làm gì cho mất thời gian?

Những gì chúng ta đã tin thì cứ tin đến cùng, làm đến cùng đi là được!

P/s:

Bài viết mà mình nhắc đến là bài này nha: "Thời điểm vàng" để con tiếp thu hệ quả tự nhiên