Việc học của con cái

Hôm qua mình ngồi nói chuyện về việc học của bọn trẻ con với hai người bạn có con bằng tuổi con mình (lớp 1). Mình nhận ra rằng tuy đã ở “Tây” rất nhiều năm nhưng những phụ huynh châu Á như chúng mình vẫn từng lớn lên với một nền giáo dục rất khác. Nếu không tỉnh thức, chúng mình sẽ rất dễ đi lại con đường trước đây chúng mình đã từng đi - con đường mà chúng mình đã phải đánh đổi rất nhiều gian lao để đời con cái không phải đi trên đó nữa.

Ở bài viết này, mình không muốn bàn về cách học tại các trường tiểu học, không bàn về trường công hay trường tư. Mình sẽ chỉ tập trung vào duy nhất một điều là mục tiêu và thái độ của cha mẹ trước việc học của con cái.

1. MỤC TIÊU GIÁO DỤC:

Những ngày còn ngồi trên giảng đường ĐH, mình từng có một thắc mắc to đùng rằng tại sao nhiều bạn sinh viên có thể nhiệt huyết đến thế với ngành nghề các bạn đã chọn (cũng là ngành mình chọn). Các bạn rất tự tin, chăm chỉ và luôn có sự tò mò với tri thức. Ngược lại, mình không hay tham gia thảo luận, không thường đặt câu hỏi nhưng mình biết cách học để qua môn khi cần và đạt điểm cao khi mình muốn. Nói chung, mình là một sinh viên tàng hình trong giảng đường nhưng mình có khả năng kiểm soát kết quả đầu ra mà mình mong đợi. Mình nghĩ chỉ cần thế là đủ.

Hè năm ngoái về VN, chồng mình mua tạm một cuốn vở bài tập Toán lớp 1 để con mình làm trong lúc rảnh. Sau một mùa hè, con mình biết đặt tính hàng dọc để cộng trừ các số có 2-3 chữ số, trong khi chưa chính thức vào lớp 1. Bây giờ nghĩ lại, mình thấy đó là một sai lầm.

Câu chuyện con mình học Toán thật ra không khác gì câu chuyện mình ngồi trên giảng đường ĐH. Cả hai nhân vật đều biết các phương pháp để đi đến kết quả, nhưng không nhân vật nào hiểu kết quả đó được dựa trên nền tảng nào, có ý nghĩa gì với cuộc sống sau này. Nói cách khác, nội lực của cả hai nhân vật đều không mạnh lên sau khi hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi mình bỏ lỡ đi những kỹ năng thật sự một sinh viên cần đạt được khi rời cổng trường ĐH mà chỉ tập trung vào kết quả trên tấm bằng, thì con mình cũng bỏ lỡ đi tư duy nền tảng của Toán học khi chỉ tập trung vào phương pháp giải bài.

Có thể bạn sẽ nghĩ rằng một tấm bằng ĐH tốt vẫn là điều cần thiết và là lợi thế cho tương lai, phải không?

Mình không bài xích điều đó, cũng như không nói rằng học ĐH “không được tích sự gì”. Mình chỉ muốn chia sẻ rằng mình đi đến ngày hôm nay chưa bao giờ cần đến tấm bằng ĐH mà-mình-biết-phương-pháp-để-có-được đó. Nếu cho mình chọn lại, nhất định mình sẽ đi học ĐH với một thái độ và mục tiêu hoàn toàn khác. Tấm bằng ĐH chỉ là kết quả đi kèm và nó chỉ thật sự có ý nghĩa khi bạn rời trường ĐH mà cứng cáp, thông thái, thuần thục kỹ năng, tư duy mạch lạc hơn cái ngày bạn chập chững vào trường.

Vậy thì quay lại với mục tiêu giáo dục trẻ em ở độ tuổi tiểu học, cụ thể là lớp 1-2-3, việc cộng trừ số to, biết phương pháp đặt tính thật sự có ý nghĩa gì nếu bản thân trẻ không nắm được những tư duy nền tảng trong Toán học? Tương tự, việc viết được những bài tập làm văn tả mẹ mà mẹ bạn nào cũng giống mẹ bạn nào, thật sự có ý nghĩa gì nếu trẻ không học được cách quan sát, cảm nhận và diễn đạt suy nghĩ về sự vật, sự việc trong cuộc sống thật?

Chúng ta phải xác định được rằng không phải đứa trẻ nào lớn lên cũng làm nhà văn hay đi thi Olympic Toán Học. Việc học Toán, cũng như các môn cơ bản từ cấp 1 đến hết phổ thông phải nhằm mục đích truyền đạt cho trẻ những tư duy, hiểu biết và kỹ năng cơ bản, làm nền tảng cho cuộc sống sau này. Hoàn toàn không phải một cuộc đua trở thành những cỗ máy giải Toán, hay cuộc đua học thuộc văn mẫu để sau này lớn lên coi việc đạo văn của người khác là chuyện bình thường và chấp nhận được.

2. THÁI ĐỘ VỚI VIỆC HỌC (nói riêng) & TRI THỨC (nói chung):

Khi tiếp xúc với một số bạn nhỏ cùng tuổi con mình, mình nhận ra có nhiều bạn thể hiện rõ sự tự hào mỗi khi trả lời được một câu hỏi nào đó của người lớn nhanh hơn các bạn khác, nhưng khi có bạn khác nhanh hơn hoặc khi bản thân không biết câu trả lời, bạn nhỏ đó mất tự tin và luống cuống ngay lập tức. Thậm chí, bạn đó quay sang bới móc những điểm (bạn đó cho là) chưa đủ tốt của đứa trẻ vừa “thắng” mình.

Mình không bàn luận về cách những bạn nhỏ đó được nuôi dạy, cũng như tính cách của bạn nhỏ đó (vì mình làm gì có thông tin mà bàn luận). Nhưng mình chắc chắn không muốn con mình có thái độ như vậy trước việc học với các bạn đồng trang lứa. Mình không muốn nó lớn lên với thói quen và thái độ ganh đua không lành mạnh.

Một thái độ ganh đua để tiến lên là điều tốt, nhưng như thế nào là lành mạnh?

Đó là khi mỗi cá nhân ý thức được:

- Kết quả không phải lúc nào cũng là thước đo chính xác cho nỗ lực.

- Giá trị của một người không chỉ nằm ở những kiến thức người đó biết.

- Không ai trên đời có thể biết hết mọi thứ, việc không biết/ không giỏi điều gì đó không có nghĩa là bản thân mất giá trị.

- Thành công của người khác không có nghĩa là thất bại của mình, và ngược lại.

- Khi có ai đó giỏi hơn mình là một điều đáng mừng, bởi mình có người giỏi hơn để học hỏi.

- Nỗ lực của mỗi cá nhân sau cùng cũng để đóng góp cho xã hội đi lên. Vì vậy cá nhân nào xuất sắc cũng là một điều đáng mừng. Hãy biết ăn mừng trước thành công của người khác.

- Việc học là hành trình cả đời, học ở bất cứ đâu, học ngay cả khi không ai trao bằng, không ai chấm điểm.

Đó là những thái độ học tập mình muốn xây dựng cho chính bản thân mình và con cái của mình. Vì vậy, các bạn đừng ngạc nhiên khi mình ok với việc con mình học hết lớp 1 chỉ biết đếm đến 100 và cộng trừ trong phạm vi 10; học Piano 2 năm vẫn chỉ chơi được những bài đơn giản 4-5 dòng nhạc. Miễn là con tiếp cận việc học (dù là môn gì) với một thái độ tích cực và lành mạnh. Miễn là con còn muốn học thì việc học này vẫn còn tiếp tục.

________

KẾT:

Chúng ta đang sống trong một thế giới cái gì cũng vội vã. Đôi khi, những thành tích vượt trội ở độ tuổi tiểu học không phải tấm vé bảo đảm cho đứa trẻ một tương lai tiến nhanh và xa hơn người khác. Còn tuỳ xem thành tích đó là kết quả của quá trình như thế nào, bản thân đứa trẻ đó có cảm nhận thế nào suốt hành trình đó.

Đó là lý do bài viết này không bàn đến trường học mà bàn về gia đình, nơi có khả năng tạo ra sự hậu thuẫn và đồng hành “tailor made” nhất cho mỗi đứa trẻ. Trường học dù đắt đỏ đến đâu vẫn có chương trình chung, chỉ có gia đình là đủ điều kiện theo sát đồng hành cùng từng đứa. Đừng đánh mất quyền lợi và đặc quyền này chỉ vì chúng ta mải chạy theo những tiêu chuẩn chung.

Từng là một cỗ máy giải Toán, ngày hôm nay nhìn lại các đề thi, tôi không hiểu vì sao ngày đó mình tốt nghiệp được phổ thông 🙃